Pulaar ene wiya « gosoraaɗo serataa e laawde ». Ene jeyaa hannde e ngoƴaaji renndo men, kaalɗo fof sikkude ko kanum woni e goonga. Sikke alaa, « jaŋde ko famɗa suura, heewa lammina ». Kadi ko janngaa fof ene nafa, so wonaa tawa ko ko diine salii, aada e pinal ngoɗii. Kono so tawii neɗɗo janngii, yo o huutoro ɗum e laawol no fotiri, rokka ganndal ngal fotde nde haandi. Ene anndaa, so cukalel naatii jaŋde, jannginoowo renndinta e mum ko geɗe keewɗe. Taro, binndol, hiisa, nehdi, taariinde, walla nii won e mecce. Cukalel ngel ene mawna, ene ɓeydanee heen geɗe goɗɗe. So ɓooyii, ene ɗowee fayde e fannuuji keeriiɗi, fawaade e yiɗde joom mum, nde tawnoo tawata ko waɗtii hakkille kadi jogiima muuyaaɗe fayde e won e fannuuji ɗi miijotonoo gila ene famɗi. Ene anndaa, cukalel, ɗo famɗi ɗoo, so wiyaama, holi ko njiɗ-ɗaa wonde so a mawnii, ene haawi haalde. Ɓee mbiya njiɗ-mi wonde ko jannginoowo, woɗɓe mbiya ko jogaade biro, ekn..
Ene waɗi noon, ɓe jaayndiyankaagal weli gila ene pamɗi. Ko ɗum waɗi joom mum en yahrude oon fannu. Ko meccal belngal, sabu kaaldataa ko e yimɓe heɗotooɓe haala maa, yeeɓooɓe ayaawo maa, walla janngooɓe binndi maa, mbeltoo heen, mantu maa heen. Yeeso maa e caggal maa fof. Ene wiyee, « ko jaayndiyankooɓe ngoni ɗemɗe ɓe ngalaa ɗemɗe ɓee » walla « ko jaayndiyankooɓe njogii konngi ɓe ngalaa konngi ɓee ». Waɗi noon ko won jogotooɗo humpito walla miijo ngo yiɗatnoo yettinde, soko ronka fartaŋŋe no yettiniri. Maa wonii, tawata ko joom mum wonaa cuusɗo haalde, walla alaa ɗo haali, walla alaa mo haaldi. Nde tawnoo haala weeɓaani. Sabu wonaa ko haalaa fof heɗee saka nanee, wonaa ko nanaa fof faamee, wonaa kadi ko haalaa, nanaa, faamaa fof huutoree. Hannde wiyooɓe ko jaayndiyankooɓe ene keewi, haa teeŋti e ko karalle kese ngari koo. Caɗeele gonɗe heen noon, ko wonaa kamɓe fof nganndi ko jaayndiyankaagal naamnii koo. Wonaa tan wellitaade ɗemngal, welde haala e jogaade kaɓirɗe e humpitaaade carirgol karalla kese ɗee, soko alaa e sago o annda kuule e laabi potɗi reweede ɗii. So mi rokkii yeru : « so winndannde, so haalannde, alaa kabaaaru potɗo bayyineede so huuɓnaani sarɗiiji tati teeŋtuɗi : sarɗi gadano oo, yo a taw ko o habraa koo ko goonga. Sarɗi ɗiɗmo oo, yo a taw kabaaru oo ene woƴi habreteeɓe ɓee (haalanteeɓe ɓee walla winndanaaɓe ɓee). Sarɗi tataɓo oo ko yo a taw, so kabaaru oo yaltii, addataa caɗeele ». Ɗeen caɗeele ene mbaawi toɗɗaade kaalɗo oo walla binnduɗo oo. Sabu so tawii e haalannde makko, walla e winndannde makko, won mo o tooñi (yeru: wooda mo takki huunde tawi o alanaa ɗum daliilu, ene waawi jibinande mo caɗeele. Caɗeele ɗee ene mbaawi toɗɗaade mo o haalata heen haala mum oo, woni taw ko o gaybinɗo ɗum, walla tawa ko peññinɗo ko joom mum suuɗatnoo woto nanngeede walla woto renndo hutaade ɗum. Ene waawi kadi wonde ko jiiɓata renndo, ko addata fitina hakkunde leƴƴi walla hakkunde hoɗdiiɓe. Heen sahaaji noon, ene arana mi naamnaade, mbele won e jaayndiyankooɓe men ngonaaa dawriyankooɓe suddiiɓe wudere jaayndiyankaagal ? Ko goonga, jaaynde fof ene jogii laawol mum jaaynirgol. Yeru, jaaynirɗe laamu (tele walla Rajo walla jaaynde winndaande), laawol mumen ko bayyinde golle laamu. Jaayndeeji keeriiɗi noon, ene waɗi heen nuunɗuɗi, bayyinooji golle laamu moƴƴe, ñiŋa ko moƴƴaani koo. Walla bayyinooji golle luulndo moƴƴe, ñiŋa ko moƴƴaani koo. Kono kadi ene heen, so neɗɗo heɗiima haala mumen walla janngii binndanɗe mumen tan, ene sikka won lannda oon jaayndiyanke jeyaa. « Tawde noon humpiteede kewkewe ko hakke humpitteeɓe, waɗde humpit e nuunɗal ko fotde humpitooɓe ».
Wasiya am fayde e ɓeen jaayndiyankooɓe ko yoo tiiɗno kormoo meccal ngal, ndokka ɗum hake mum haa timma. Habrude goonga, habrirde no addirtaa fitina. Habrude ko woƴi habreteeɓe, tawa tooñaani hay gooto. Yoo Alla rokku en nande, faamde e rewde.
Malal Sammba GISE