Yimiyanke oo yimiino, naalanke oo waɗi heen gaaci e daande wiyi : « ɓe njaggii mbarokon, ɓe maɗi ɗumen e sikaare. Sikaare ndee ɓe njooli e maayo. Mbarokon kon ŋatondiri e koye mumen, mbaɗi ko haanaani ». Ellee ko ko wayi noon kewi e weeyo dawrugol leydi ndii, so lanndaaji luulndo potnooɗi nanngondirde ngam poola lannda pooɗondirta gardagol leydi kaa. So ɗiin lanndaaji nduttiima e aybondirde, ene siftina mi konngol oya haaliyanke goɗɗo heewnoo haalde e teŋkooɓe he yeeso teenketeeɗo, fotnooɓe toŋtondirde, keddii ene tonkondira. Ellee noon, ɗuum kam ene nafa laamu, sabu yiyde ɓe haɓatnoo ene kaɓa e koye mumen, wayata ko no hoccude kaŋŋe e ñaande nii. Lannda laamu ene waawi huutoraade fartaŋŋe nannde ardiiɓe lanndaaji luulndo nana ndukda ene mallondira, ene njennondira, ene ñiŋondira e koye mumen, etoo fooɗtude ɓe sikki heen ɓuri yaajde lowre, fuunta ɗumen, waɗta e ko mum. E sikke am, minen Durmam Daƴƴelnaaɓe, huunde e amen ko ko naati e dawrugol tawi paamaani no geɗe ɗee ɗowirtee. E ko njaakorii-mi noon, ene gasa tawa gooto e amen fof woni ko e fuuntude leñol, ene sikkina ɗum ko kañum min ndaranii, tawa gooto e amen fof woni tan ko e ƴamde lannda laamu e yiɗde ɓadaade ɗum. Nde tawnoo en njiyii wiyetenooɓe njeyaa ko he lanndaaji luulndo, soko takkiiɓe e fannu laamuuji baylotooɗi e kala nde gardiiɗo leydi waylii. Waɗde, e ko duumii, kala nde jaagorɗe mbaylaa, joom mum en ene ngartiree ngam jeyeede e jaagorɗe.
E faamaamuya am, ɓeen ene e goonga. Sabu ɓe cuuɗaaki e kuɗel, ɓe mogginaaki e leggel. Ɓe puuntiraani leƴƴi maɓɓe konngol « ko onon min njooɗanii too ». Kiba wiyooɓe to dow too ko luulndiɓe, tawa to les too ko ƴamirooɓe laamu ƴoƴe Bojel mbele ndarna galleeji mumen ?
Mboɗo sikki noon, ɗum ɓooyii waɗde, tawa ko ko anndaa, kono alaa kaaloowo. Sabu won filñitinooɓe e leydi hee ngam woytoraade laamu jaɓɓugol mum hakkeeji leñol, ɗo adan ɗoo jaɓɓal maɓɓe ko gootal, darnde ko wootere, haala ko ngoota. Nde waɗi sahaa, ardorde ndee dañi jooɗodaade e meeɗnooɗo ardaade leydi ndii haa woodi ɗo yowondiri e mum. Ɗum ɗeɓi wayde no kiram nii, woodi e terɗe ngaal dental, tafɓe senngo saliingo jaɓɓal ɓeen ardiiɓe, haa ko wonnoo fedde wonti pelle ɗiɗe. Ndeen ne dee ene waawnoo waasde yettaade ɗoon, so tawii joom mum ene njaɓiino jooɗodaade, haaldude e soccondirde. Sabu haaliyankooɓe ene mbiya « ko haaldude addi nanondirde. Ko nanondirde e ittondirde kumpa, ngaddi ɓamtaare ». So en ndeentaaki, maa konngol « en ndentataa» ngol tabit, tawa ko ene ngollorii juuɗe men. Miin e jeyeede e saliiɓe ɗuum ɓee, Naamnal ene ɗeɓa ɓoccitoraade mi « mbele wiyooɓe naatni ɗumen e dawrugol ɓee ko ngam yooltude hujjaaji leñol ɓee wonaa jeybaaji mumen killanta » ? Waasataa tawa won goɗɗo kadi miijotooɗo werlaade hono ngal naamnal, nde tawnoo ko haaletee dow koo ene ɗeɓi seertude he ko tabiti e golle koo. Hay gooto noon woto miijo ko mallaaɗo, saka wiya ko tooñaaɗo. Nde tawnoo Pulaar ene wiya « gooto fof e no miijortoo, te mo woni fof ko dimo e miijo mum ». Ko Joomiraaɗo tan noon anndi heen miijo moƴƴo e moƴƴitaro. Kaalɗo kadi anndi tan ko haalii, walla winndii. Ko heɗotooɓe ko haalaa ɓee e jogorɓe tarde ko winndaa ɓee mbaawi ñaawde, so Alla ɓennii. Yo Alla rokku en nande e faamde. Rokka en gite jiyooje goonga, terɗe tabitina. O rokka en hakkillaaji jumtuɗi, ɓulnotooɗi ko nafata e terɗe gollooje ko ɓamtata, kañum e hakkillaaji paamooji goonga ka haalaaka. Wonana en nafoore nde hakkille aadee waawaa miillaade.
Malal Sammba GISE