Site icon Lowre Pulaar, fulɓe e Pulaagu

Maalde Wellitaare Maasina, « Katiba Macina » (3)

Jogitiinɓe « Katiba Maasina », woni kadi Maalde Jeytaare Maasina (Front de libération du Macina – FLM), ko dillere ndee miijanteendi Salafiyaŋkoore Jihaadiyaŋoore fuɗɗiinde haaleede gila he 2015 he kareeli nder Mali. Ndee ɓuri won’de ko he diiwal Moɓti e diiwal Segu. Ndee waddunoo maalde ko e “Ansaar Diin”, caggal ɗuum ndee tawti GSIM.

Maasina noon ko ngal diiwal caaɗli ndernderi Maayo Niijeer (kofol mayo Joliba), kolaaɗe hakkunde Moɓti e Teninku e Yuwaru. Aɓe nodditoroo kadi laamaandi Fulɓe Maasina, ngoodnoondi he teeminannde 19ɓiire e gardagol Ceernaajo Pullo, Seeku Aamadu.

Njuɓɓudi laamaandi Maasina he yonta Seeku Aamadu

Wonnoo laamorgo laamaandi Maasina ko Hamdallaahi. Ko ɗoon Diiso Lislaam jooɗinoo he gardagol Aamadu Seeku. Wonnoo he Diiso ngoo ko almameeɓe e harbiyankooɓe. Ɓe peƴtitii laamaandi ndii he diiwe joy :

1. Diiwal Jenneeri, hakkunde Maayo Nijeer e maayo Baani. 2. Diiwal Fakala-Kunaari, tuggi fuɗnaange fonngo maayo Baani he Niijeer haa Konna bannge rewo, yahi haa kaaƴe fuɗnaange. 3. Diiwal Haayre Siin takko Kunaari e Fakala. 4. Diiwal Maasina, hirnaange fonngo Niijeer. 5. Diiwal Naɗɗe-Duɓɓe, ummaade rewo Weendu Debbo haa Tumbukutu.

Diiwal fof ina jogii Amiiru mum, gardiiɗo diine e kisal. Ko kanko jooɗanii Kaananke laamaandi ndii. Ina he sara makko Diiso Diiwal jogiingo geɗe Lislaam e ñaawooje e karallaagal.

Njuɓɓudi dawrugol nder laamaandi ndii fuɗɗorii ko wuro he gardagol Jooro so tawii ko Pullo dimo. So tawii ko diimaajo, wiyetee ko Jom-Sahre. So tawii noon ko Booso innirtee ko Amiiru-Daakaa. So tawii noon wonaa Pullo wonaa Booso wiyetee ko Amiiru-Sahre. Gure keewɗe ndentata ngona Falnde, palɗe keewɗe ndenta ngona Leydi maa Diiwal.

Ngonka ndema e ngaynaaka e awo nder maasina

He nder beeli e naɗɗe ndernderi Maayo Joliba (Niijeer) ina woodi kuutoragol leydi he mbaydiiji tati ceertuɗi, kono kadi timmotirooji : ndema e ngaynaaka e awo. Ngam reende kisal hakkunde gollooɓe heen, laamaandi Maasina lelniino yuɓɓo heso to renndo e dawrugol e faggudu. Ko ɗuum haa ñalngu hannde nguu Maasinankooɓe kuwtortoo.

Ɓe mbaawni eggiyankooɓe yo koɗ nder gure maa cosa gure kese, ɓe feƴti ladde hakkunde remooɓe e aynaaɓe (woni Leyɗe), ɓe lelnani aynaaɓe lappi ngaynaaka e no naatirta he durnirɗi. Jooro en toppittoo ndeenka e horo leyɗe ɗee. Jom-leydi en ngonata jooɗaniiɓe Amiiru.

Ko ndeen juulɗe Ƴaaral e Deegal puɗɗinoo hitaande fof yuɓɓineede, haa jooni ina woodi. En tawtoraama he hitaande 2009. Ko Jooro kala reenata kuwtoragol leyɗe gila e ndema haa e ngaynaaka e awo, o jokkondira e Jom-Sahre e Amiiru-Daakaa. Ɓe keɓa njoldi (Conngi), ɓe moofta heen huunde, ko heddii ɓe nawana Diiso Diina.

Tafagol katiba maasina

Innde « Maalde Jeytaare Maasina » fuɗɗii ko he 2015 he winndannde ndee jaaynde Muritaniire Alakhbar, kono ndee huwtortenooka, wonaa Jihaadiyankooɓe wonaa Maasinankooɓe. He kumpital ɓe mbaayinnoo he 2016, ɓe nodditorii ko « Katiba Maasina ». Ko ndeen ɓe kolliti jotondiral maɓɓe e Ansaar Diin mo Iyad Ag Gaali ardinoo.

Ko ɓuri heewde e harbiyankooɓe maɓɓe ko Fulɓe  MUJAO (Dillere ngam Ngootaagu e Jihadi he Afirik Hirnaange). Ardii dillere ndee ko ceernaajo ina wiyee Aamadu Kuufa, jeytoranooɗo e njangu Konna he 2013.

Ciftinen njangu Konna ko balɗe jeenay haa njahdi e naange, gila 9 haa 17 siilo (saawiyee) 2013. Ko ndeen maalde jihaadiyankooɓe Ansaar Diine e MUJAO e AQMI nanngi Konna, kono ko ndeen kadi konu Farayse fuɗɗii tigirigi naatde he hare ndee. Ɓe udditi golwole “Serval”. Ɓe njaaɓani Moɓti e Sewaare kono konu

Farayse faalii ɓe, foolii ɓe ñalnde 17 siilo (saawiyee) 2013.

Katiba Maasina ina jokkondiri no feewi e katiba “Kaalid Ibn Waliid”, junngo konu Ansaar Diin ɓurnooɗo yiytinaade worgo Mali. He wiyde ñukkintooɓe laamu Mali (DGSE), ko pullo biyeteeɗo Hasan Dikko lollirɗo “Abuu Leyla” joginoo jokkondiral hakkunde Katiba Maasina e Katiba Kaalid Ibn Waliid. Ko o junngo ñaamo Aamadu Kuufa. Kono laamu jaggi mo ñalnde 5 silto (settaambar) 2015.

Ngardiigu katiba maasina

Woni hooreejo Katiba Maasina ko Aamadu Kuufa, bees konu ko Mahmuud Bari ganndiraaɗo Abuu Yehiya. DGSE nanngi mo ñalnde 26 morso (suliyee) 2016 hakkunde gure Nampala e Dogofiri. O woppitaa he 2020, kanko e terɗe keewɗe GSIM. Ko ndeen kamɓe ne ɓe ngoppiti jukunɗe ɓe mooftunoo hono Sumayla Siiseh e Sophie Pétronin. O yantoyi he « Shuura » junngo konu GSIM, o woni kadi cukko Aamadu Kuufa. Gooto he ardiiɓe yumere ndee ko Bekkaay Sanngare mo konu Mali yooɓii to Muguna sara Jenne ñalnde 14 morso (suliyee) 2017. Joginooɗo miijiyankaagal dillere ndee ko Imaraana Siiseh.

Holi gonɗo Aamadu Kuufa ?

Aamadu Kuufa ko innde harbiyankoore, omo wiyee kadi Aamadu Jallo maa Aamadu Bari. O jibinaa ko hedde 1961 to wuro Sarafere. Ko o jihaadiyanke jeyaaɗo he leñol Fulɓe. Gila kareeli puɗɗii ko kanko ɗowata Katiba Maasina, o waɗdi maalde e Ansaar Diin e GSIM (dille ballal Lislaam e Juulɓe).

Baajotooɗo nder nehaande Mali

Aamadu Kuufa ko Pullo maasinanke. Wuro makko Sarafere woni ko sara wuro Kuufa he ngalluure Ñafunke nder diiwal Tumbukutu. O ummii ko he galle mo alɗɗani, o jeyaa ko he hinnde Barinaaɓe. Baaba makko ko almaami jannguɗo, ɓiy jannguɓe. O jokki e innde makko “Aamadu” mo “Kuufa” ngam siftorde iwdi makko. O ɓurnoo toppitaade ko jaŋde, o yahi diiwaan Bankaas, o ruttii nder gure keewɗe he beeli ndernderi Niijeer. O wonti baajotooɗo, o ɗannanii leyɗe keewɗe haa arti e Pakistaan e Muritani.

He kitaale 1990, Aamadu Kuufa ɓadtii laawol « Daawa », o tawi toon Iyad Ag Gaali, ɓe ngoni sehilaaɓe he kitaale 2000. O wonti jeeynanoowo Daawa nder Maasina, daraninooɗo tuubnugol yimɓe. Lislaam maɓɓe ina ñawi e wiyde maɓɓe.

Ndenndaandi Lislaam

Katiba Maasina yiɗi ko sompude Ndenndaandi Lislameeri nder Mali. Diiwe hakkunde leydi Mali nootitii he nodaango Katiba Maasina. He wiyde Pr. Bukkari Sanngare : « Aamadu Kuufa e yimɓe mum ndaranii ko jeytaare Maasina e ɓamtaare e udditaare, ɗum tagi waasandolɓe heewɓe nootii mo, aynaaɓe e won he seernaaɓe. Ndee hare ina noddi waklitere renndo feewde e Dowla e kinɗe renndo gaadoraaɗe ». He wiyde Dente daraniiɗe hakkeeji aadee hono FIDH (Fédération internationale des ligues des droits de l’homme) e ADMH (Association malienne des Droits de l’Homme), Aamadu Kuufa hokkaama teddungal he Fulɓe. « He kitaale 1990-2000, leppi kaalanɗe makko pooɗondirte to sukaaɓe nootiiɓe he jime makko, fof ko yiɗde waklidde renndo ngo  ». Aamadu Kuufa ñiŋata ko naafigaagal « rimɓe » e galleeji seernaaɓe. Omo ñiŋatnoo kadi njelaari almuɓɓe ɓe seernaaɓe njowitinoo ngam ngalu mum en keeriingu. Omo hollirtunoo ngañgu makko e wuyɓe e rewɓe ɓe cuuraaki. O mawnina aynooɓe e ngaynaaka. E kuuɓal omo salinoo kala ko ina telɓina neɗɗo haa ƴellitoo he renndo mum.

Nde Sarɗirdu ngenndi ƴetti pellital reende Neɗɗo e Ɓesnguuji ñalnde 3 juko (ut) 2009, Aamadu Kuufa darii wiyi loppet ɗum waɗataa. Sabi pellital ngal ina teeŋtini desondiral ɓe njiidaa diine kam e dottude duuɓi debbo resirtee.

Seteeji jihaadiyaŋkooɓe njantondirii

He hitaande 2012, nde hare Mali fuɗɗii ndee, Aamadu Kuufa yanti ko he Ansaar Eddiin e gardagol Iyad Ag Gaali. Nde ɓe kuurii he rewo Mali, o yiyaama nder gure mawɗe hono Tumbukutu. Ko ndeen kadi o janngi harbiyankaagal. Ko ndeen o yeewditi e ardiiɓe Mali mbele soofaaji makko ina ngoppitee. Nde yettii 2013, o jeytoraa e njangu Konna (rewo Moɓti). Ko kanko anniyanoo fiileede lefol Amiiru Konna, kono konu Mali e ballal Serval ndiiwti ɓe haa ɓe njalti Konna.

Aamadu Kuufa jippitii nehaande Mali, o sosi toon Katiba Maasina he darorɗe 2015 nder diiwe Moɓti e Segu. Konuyankaagu makko ɓuraani teeŋtude, o ɓurnoo teskoreede ko ceernaagal, baajotooɗo keɗtaaɗo. Nder hitooji makko, omo heewnoo wiyde yo soofaaji Katiba Maasina ngoor warde doktoreeɓe e jannginooɓe e katolik en, yo ɓe ɓur yahrude haɓde e konu Farayse e MINUSMA (konu ONU) e konu Mali.

Aamadu Kuufa yiydaama e harbiyankooɓe mawɓe hono Iyad Ag Gaali e Jamel Okasha (jihaadiyanke Alserinaajo ganndiraaɗo kadi Yahiya Abuu el-Hammaam, e Abuu Hasan El Ansaari (Mohamed wul Nuyni, jihaadiyanke Malinaajo) baraaɗo he colte (feebiriyee) 2018 to tuddunde Tinsawateen. O yiydaama kadi e Abdrehamaan El Senhaji nde ɓe cosi « Groupe de soutien à l’islam et aux musulmans » (GSIM).

He maayirɗe 2017, dawriyankooɓe Mali mbaɗti ɗaɓɓude kaaldigal hakkunde laamu Mali e jihaadiyankooɓe. Aamadu Kuufa neli yimɓe ɗiɗo yo njiyondir e Aali Nuhum Jallo meeɗnooɗo aardaade Sarɗirdu Ngenndi he yonta Alfaa Umar Konaare.

Nelaaɓe Aamadu Kuufa kollita ina ngoppa hare he dow sarɗiyeeji tati : Konu Farayse ina yalta Mali, MINUSMA ina yalta Mali, kaaldiiɗo maɓɓe wonata tan ko Aali Nuhum Jallo. Kono ngal kaaldigal yuumtaani.

He 2018, Aamadu Kuufa waɗi noddaango feewde he Fulɓe leyɗe jeetati Afirik yo pilñito : Senegaal, Mali, Niijeer, Kodduwaar, Burkina Faso, Naajeriyaa, Gaana, Kameruun. Eɗen teskoo noon Fulɓe Muritani e Gine noddaaka heen. Ko waɗi ɗuum ? Ko he 2019 ɓe njani e wuro Juura, ɓe nduppi ngo, ɓe mbari mawɓe e sukaaɓe, rewɓe e worɓe.

Jeddi warngo Aamadu Kuufa e 2018

Laabi keewɗi ina bayyinee Aamadu Kuufa waraama. He jamma 22 haa 23 jolal (nowammbar) 2018, konu Farayse wiyi o waraama he njangu Farimake, kanko e fotde jihaadiyankooɓe capanɗe tato. Balɗe ɗiɗi pawii heen Jaagorgal Ndeenka Mali, Sumeyla Buubey Mayga (Jaagorɗo Garwano Mali -2017–2019-, cankiiɗo he 2022) wiyi o waraama kono ɓe njiyaani ɗo o maayi tawi aɓe cuuɗii nder dunndu Wagadu. Jaagogal Konuuji Farayse, Florence Parly haalii kam ne hono ɗuum.

Kono, he bowte (desammbar) 2018, Al Qayda wiyi Aamadu Kuufa maayaani, gaañaaki sibu o tawaaka nih njangu Farimake. O yiyaa he wideyooji he lewru colte (feebiriyee) 2019. Ñukkintooɗo laamu Mali ballitnooɗo yiytude Aamadu ñaawaa wargo, waraa.

Kareeli hakkunde Dowla Lislaam e Katiba Maasina tuggi 2020

Aali Nuhum Jallo

He maayirɗe 2019, konunkooɓe Katiba Maasina ndogi njantoyi e Dowla Lislaam nder Sahara Mawɗo. Ɗum jibini mettere hakkunde maɓɓe. He darorɗe 2020, kareeli udditii hakkunde GSIM e Dowla Lislaam nder diiwal Moɓti. Ko ndeen (he lewru Duujal 2020) Dowla Lislaam sifii Iyad Ag Gaali e Aamadu Kuufa ko “yaltuɓe diine”, ko ɓe janfanteeɓe sabi ɓe pellitii yeewtidde e laamu Mali.

He lewru Yarkoma (oktobar) 2024, Aamadu Kuufa yeewditi e jaayndiyaŋke France 24 biyeteeɗo Wasim Nasr. Ko ndeen os sifii bonan’de Wagneer e konu Mali mbaɗata nder leydi ndii. Kono o moƴƴini bonan’deeji Ansar El Islaam nder Burkina Faso. Ko ndeen kadi o holliti fayndaare GSIM yaajnaade haa Gaana e Togo e Beneŋ, tawa ɗum ittataa aɓe keɓii he kaaldigal e Mali e Nijeer e Burkina Faso.

Kattanɗe e baawal Katiba Maasina

Keewal konuuji FLM (Maalde Jeytaare Maasina)

He wiyede ñukkintooɓe laamu Mali e laamu Farayse, FLM ina renndini ko ina abboo he terɗe 200 haa 550. Cente konunkooɓe cuuɗii ko he dunli Dinanguru e Jalluɓe e Bulukesi e Wagadu.

Wiɗtiyaŋke Malinaajo Aamadu Caam wiyi, « he ngal keewal ina foti teskeede won’duɓe e maɓɓe hoɗɓe he gure Maasina. Gure Fulɓe Maasina fof ina njogii yimɓe mum en ɓeydi doole Aamadu Kuufa. Ɗum ina hollira darjeende makko nder Fulɓe ». Ina waɗi heen kadi konuŋkooɓe leñƴi goɗɗi ɓe leyɗe goɗɗe, hono Niijeer, e Burkina Faso, e Muritani, e Alseri.

Iyad Ah Gali

Njuɓɓudi Maalde Jeytaare Maasina

Katiba Macina yuɓɓi ko he jotondiral hakkunde cete mum e diiwe mum, sete fof won ko woni dow mum, kam ne won ɓe ardii. Nehaade ardorde ndee woni ko takko Maayo Niijeer, nder ko inniraa kofol maayo koo. Katiba Maasina waɗi ko peŋɗe ɗe ɓe mbiyata « markaas ». Markaas fof jogii ko Amiiru Markaas mum, e cukko mum to koniyankaagu, e “shuura” mum (diisnordu), e Qaadii mum jogiiɗo ñaawooje. Amiiru Markaas fof ina jeytoree he Goomu Diisnondiral fedde ndee nguu Aamadu Kuufa ardii. Ina jeyaa heen kadi waajotooɓe diine. Markaas fof gollata ko he nokku mo halfinaa oo, tawa ko e jokkondiral e hoohooɓe nokku oo tawa kamɓe fof aɓe ɗooftoo jamirooje ardorde Katiba Maasina.

So aɓe njaha, ɓe njahrata ko cete-cete pamare yimɓe, ɓe kuwtoroo tuddule dillooje. Ɓe mbiyata koye maɓɓe ko « yimɓe ladde », ko noon kadi wurankooɓe mbiyata ɓe, wallooɓe ɓe ndee ɓee cokili balle (ñaamdu) e kabri. Ina tawee nder cete maɓɓe rewɓe resondirɓe e koninkooɓe, ɓeen toppittoo ndefu, guppol… kono ɓe njeytortaake he kareeli.

Ɓe ɓuri waawde huutoraade ko « motooji » (ɗiɗo fof toggondira e moto), ɓe ngara he luumooji ngam yiylaade nguura. Aɓe ngara he gure e keewal teeŋti so naange mutii ngam siftinde aɓe ɗoon, walla ɓe ngara juulal Aljumaa nder jumaaji ngam waajaade. Ɓe ngalaa njoɓdi ndariindi kono kala nde ɓe mbaɗi njangu ina woodi ko ɓe ndañata heen.

Peeje kareeli Katiba Maasina

E ballal dental Ansar Diin, Katiba Maasina halfinaa ko ko yettinde filñitere jihaadiyankooɓe nder Worgo Mali. Wolde maɓɓe adiinde anndeede ko ndee ɓe njani e wuro Nampaala ñalnde 5 siilo (saawiyee) 2015, e njangu Tenenku ñalnde 16 ndeen hitaande e nduun lewru.

Peeje maɓɓe kareeli ko warngooji keeriiɗi e biftaade yimɓe teeŋti e jooɗaniiɓe njuɓɓudi laamu, e konunkooɓe, e gollantooɓe diƴƴe e dunli, jeyaaɓe he ngalluuji, ñaawooɓe, jannginooɓe, yanta e hoohooɓe gure e ɓe ɓe njaggiri ko ñukkinantooɓe laamu. Ɓe mbaawni gure dowri uddude duɗe janngirɗe: 2015 haa 2018 ɓe uddii ko ina tolnoo e duɗe 464 nder diiwal Moɓti, e 14 duɗal nder diiwal Segu, he wiyde FIDH e AMDH.

Hay so ɓe njooɗaaki nder gure hee, ko jihaadiyankooɓe ɓe laamii ɗee. AMDH e FIDH mbaɗii ciimtol ndee njillii ɗeen gure he jolal (nowambar) 2018, ɓe mbiyi : : « Gure keewɗe ina mballiti ɓe hay so koninkooɓe maɓɓe ngalaa he majje, ɓe lelna ɗoon laabi maɓɓe, ɓe lomtoo yimɓe njuɓɓudi laamu, ɓe kisna gure ɗee, ɓe lelna laawol Shariya, ɓe ñaawa luure keeri gese e durnirɗi, ekn ». Ɓe mbaawna yimɓe yo njaltin asakke, nguura nguurndam diine lislaam teeŋti yo rewɓe muurno.

Gure keewɗe hannde ko he njiimaandi maɓɓe ngoni. Kala noon luulndiiɓe jiyle maɓɓe, keddortee ko geɗe ɗiɗi « yahde maa maayde ». Jihaadiyankooɓe lelni pellitte keewɗe he nder nokkuuji ɓe njiimi, ciynaaɗe hono : rewɓe mbaawaa yaltude gure so ngondaani e gorko; ina harminaa ndee rewɓe loototoo he beeli e maaje; dille locite e yannge ina karminaa; gaaci ina karminaa, ekn. Yanti heen kadi « so konunkooɓe ngarii he wuro, ɓe ngartat janngo mum ɓe nannga kala haaldunooɓe e konunkooɓe ɓe, ɓe nebbisee, wooda heen waraaɓe, heddiiɓe ngoppitee ».

Ñalnde 10 (ut) Juko 2015, Sileymaani Muhammed Kennen, gooto e ɓadiiɓe Aamadu Kuufa ina jokkondirnoo no feewi e dillere “Al-Murabituun” . Ko kanko ardinoo njangu otel Byblos mo Sewaare. Ɗum fof ina seedtina jokkondire goodɗe hakkunde pelle jihaadiyankooɓe ɗee kala.

Ñalnde 23 jolal (nowambar) 2015, Katiba Maasina yeeytii njangu otel Radisson Blu mo Bamako he ballal Ansaar Diin. Caggal ɗuum, Al-Murabituun kam ne yeeytii njangu nguu.

Ñalnde 8 mbooy (marsa) 2016, dental yimɓe laamu, e diinankooɓe e pelle hoohooɓe ndañi waawnude ko ina tolnoo e sukaaɓe 200 haa njalti jihaadiyankooɓe. Ko ɓuri teeŋtude heen ko wonnooɓe he Maalde Jeytaare Maasina nder diiwal Moɓti.

Aamadu Malal Gey

Quitter la version mobile