Talaata 01 noowammbar 2011 Aadee meeɗaa seerde e kulol nayeewu. Nde tawnoo e miijo men, neɗɗo mawnat tan ina ɓeydoo ɓallaade maayde, hay so tawii noon, ina anndaa alaa nde maayde arataa. Konngol biyngol » joofnude konngol mum ko e rokkeede jeyaa ” ko goonga tigi. Ɗum fof haɗaani, e won ɗeen pine walla leƴƴi, neɗɗo fof ina waɗa kala ko waawnoo waɗeede ngam nandude e suka, haa arti noon wiyde ina suuɗa kala ko ina feeñnina maale nayeewu, ko wayi no leeɓi daneeji… Jooni noon annduɓe faraysenaaɓe mbaawii artirde cukaagu ɓiinɗe (selulaaji) nayeeje kullon, fotde duuɓi 100… haa ɗe ngonti ɓiinɗe fuɗdi (jalluɗi). Nii woni ɓe ndallinii naywulgol ina waawi weñtiteede wonta “ cukoliɗgol ” (gontugol suka).
Golle ganndo jiytuɗo ɗum oo, walla mbiyen golliiɗo ɗum oo, hono Jean-Marc Lemaitre mbayyinaa ko ñalnde 1 noowammbar 2011 e nder jaaynde haralleere wiyeteende Genes&Development. Golle ɗe o waɗi ɗee, ko ƴettude selilaaji nayeeji, waɗta ɗum en selilaaji puɗdi baawɗi jibinde terɗe keewɗe (keeñere, ɓernde, nguru, ɗaɗi ngaanndi… Kanko Jean Lemaitre o wiyi “ min mbaawii ummitinde jibingol ɓiinɗe jartunooɗe ndiyam mum en haa laaɓi, gaynunooɗi nguurndam mum en hee laaɓi”. Ɗum ɗoo noon wonnoo nokku mo annduɓe ndonkunoo yettaade, so ruttinde nayeewu fayta cukaagu. Kono ina heddii daawal goɗngal potngal tacceede, sibu ko haalaa koo toɗɗii ko ɓiinɗe, woni keɗɗere nguurndam ɓurnde famdude.
Hakkunde heɗɗere ndeen ɗoon e neɗɗo yolnde moolanaande ina ɗoon. Kono laawol udditiima. Jooni, hay so tawii en ɓe mbaawaa tawo artirde Sammba e duuɓi mum noogaas ndeen ɗii, ma ɓe mbaaw huutoraade ngal ɗoo ganndal kesal ngam « ngam feewnitde terɗe walla keɗɗe ñawɗe jom en duuɓi en ». Kono tan, no oo ganndo оо wiyri nii « ngal karallaagal woni tawo ko e hoolkiseede ».
Bookara Aamadu Bah
