28 mars 2013
” cukalel laaɓa juuɗe ñaamdata ko e mawɓe ”. Suka gadano oo, hono Neil Ibata, en kaaliino haala mum ɗoo. Suka ɗiɗmo oo, ko Ameriknaajo, jahroowo e duuɓi 15 (sapp e joy !), peewnungel ƴeendorgal jaawngal (test) nguɗu (nguɗu) baggol.
Ngelɗoo , maa ñawɓe heewɓe nduwano ɗum, sibu ko ngel feewni koo, ina ɓeyda ɗamaawu nguurndam yimɓe heewɓe. Ko goonga nii, ko heewi ina fentee hitaande kala, kono, heewi ummoraade ko e nokkuuji biɗtirɗi, ko wayi no laboratuwaaruuji, walla duɗe jaaɓihaaɗtirde, tawa kadi ko njeñtudi golle annduɓe heewɓe, nder duuɓi keewɗi…
ngel wiyetee ko Jack Andraka. Ngel janngata ko e kolees gooto ina woni to nokku ina wiyee Maryland, to Dental Leyɗe Amerik. So Alla noon, ko ngel “ laaɓngel ”, sibu ngel naati ko e ” geɗe mawɓe ”. Ko eɓɓaande waɗanoonde e ekkol ɗo ngel woni ɗoo, addani ngel fellitde naatande wiɗto yowitiingo e nguɗu. Ngel fiɓani hoore maggel faandaare, so ” miijaade feere yiytirde ñawu nguu, tawa ko feere yuumtunde, ko adii nde ñawu nguu heɓintoo neɗɗo ”.
Nii, ngel naatani wiɗto, haa ngel yiyi binndanɗe ɗiɗi ganndal e nder internet, ina kaala ko faati e ɗuum. Ko ngoon miijo ngel ” jokkiti ”, ngel winndi eɓɓaande maggel haa feewi, ngel neldi ɗum fotde 200 annduɓe ŋanaa. Kono ɓeen njanndili ngel, no neɗɗo willirta naatowel e geɗe mawɓe nii ” dammbalel, ummo ɗoon ! ” Kono, ɗo yimɓe ngoni fof, maa taw heen, mo sooynataa jikke, goongɗinɗo hoddiro ; oon woni ganndo gooto ine wiyee Anirban Maitra, karallo ko faati e ñawu nguɗu e gannde ceeɓɗe paatuɗe e nguurndam, to duɗal jaaɓi haaɗtirdeJohns Hopkind to Baltimore. Oon felliti hokkude ngel fartaŋŋe, udditani ngel damal laboratuwaar mum, mbele ngel waawa feewnude ” ƴeewndorgal ” ngel miijii ngal. Nii woni, ngel dañi feewnude ɗum, ƴeewndaa, tawaa ko ƴeewndorgal juumtungal no feewi.
Faayiida ƴeewndorgal ngal ina woni e geɗe tati : go’o kanngal ɓuri goodnooɗe ɗee kala yaawde, fotde laabi jeetati (8). Ɗiɗi, njaru maggel ko 2ɓ 000 ɓal njaru keddiiɗe ɗee, ɗum firti ko jaratnoo 2ɓ 000 mbuuɗu, artii e mbuuɗu ngootu ! Tee, e nder hojomaaji joy aɗa waawi yenaneede hedde 90% (laabi sappo fof, ngal juumata heen ko gootol) so aɗa wondi walla a wondaani e nguɗu baggol. Tati, ko kanngal ɓuri ko woodnoo koo yuumtude fotde laabi 400. Jack Andraka ( ngel) rokkaama mbuuñaariganndal siyaas mbiyeteendi Gordon E. Moore, e yontere wattannde saawiyee 2013, fotde 30 miliyoŋ ugiyya.
Anniya maggel ko jokkude golle, mbele yimɓe fof ina mbaawa heɓde ƴeewndorgal ngal. No ngel wiyri nii, yimɓe ina mbaawi tuugaade e ngalɗoo ƴeewndorgal ngam feewnude ƴeewndorɗe ɗoyru, walla goɗɗi, ina gasa boom wonande SIDA…
Bookara Aamadu Bah


