Cifti e daari ko e coñce fulɓe jeyaa ko laawol ngol mawɓe men cuɓii ngam weytinde koye mumen e sahaa nde ngoni e poofte, kadi ko laawol nehirgol sukaaɓe fuutankooɓe ko fartaŋŋe mo mawɓe men mbeytiniratnoo renndo fuIɓe Muritani subaka kala (yo Alla ɓuuɓan mo) oon woni Aamadu Saar mo Rajo Muritani ko e ndeen ɗoon lowre Abdullaay Njaay etotoo jokkude ngam weytinde fulɓe. Ko e ngoon miijo ndee fedde Cifti e Daari sosaa, yonti duuɓi jeeɗiɗi.
Oo ñalawma aset 4 lewru 2011 wonnoo mawningol duuɓi 7 fedde cifti e daari dañi. Golle ɗee mbaɗi ko e yeeso teddungal Abdullaay Bah ganndiraaɗo Belee Bah, gardiiɗo ngallu Baabaaɓe (Meer), wonndude e Bah Huudu mo Bagodin.
Caggal nde bismaaɓe ɓee njettii nokku oo, denndaangal jaayndiyankooɓe Rajo Muritani tawtoraama kikiiɗe oo, wonndude e jooɗaniiɓe ɗoo Rajo Renndo wonngo to Amerik. Hiirde ndee udditiraa ko Ɓuraana tedduɗo oo, e simoore mum wiyeteende “ Alliif, laam, miim ”, caggal ɗuum Belee ƴefti konngol salmini banndiraaɓe ɓee, jaari fedde ndee e golle mum maantiniiɗe ngam ubbitde cifti e daari, ko nganndu-ɗaa ko ɗuum jogii aduna oo, ko ɗuum weytinta yimɓe.
Caggal nde o joofni, ko Abdullaay Njaay ƴefti konngol. Abdullaay Njaay noon, ko kañum sosi ndee ɗoo fedde cifti e daari, e sahaa nde o ari e Rajo Muritani, caggal nde mawɗo men Aamadu Saar ruttii e joom mum, eɗen mbiya yo Alla yurmo mo, aamiin. Nde o ƴefti konngol, o waɗi ko daarol giɗli hakkunde gorko e joom suudu mum. Daarol ngol ina soomi waaju keewɗo mo debbo e gorko mbaawi teskaade ngam moƴƴinde nguurndam mum en.
Nde o joofni ngol ɗoon daarol, ko yimiyanke leñol biyeteeɗo Yaaya Njaay e diɗɗal mum kolli belɗi nawtooji pulaagu to ngumminoo, e daande welnde, e yimre welnde sanne. Nde o rowi yimre makko, ko debbo pullo mo ŋari cayboowo feeñani renndo ngoo, ina roondii lahal kosam ɗam ittaaka waɗtaaka, oon debbo pullo wiyetee ko Kajjata Saydu Sammba bah. Lahal ngal yarnii denndaangal tawtoraaɓe hiirde ndee, ɗaam kosam a waawaa yarde ɗam Alla e majjam tekkude,ko maa ŋappaa, ƴakkaa. Ko oon sahaa Bah Huudu ƴefti konngol salmini yimɓe ɓee, o suusni ɓe e golle gonaaɗe ɗee, o anndini yimɓe ɓee leñol eggirta ko сukaagu. Caggal ɗiin konnguɗi cuusnooji ko Mammadu Demmba Sih, ƴefti konngol e ñaagaade mawɓe men ɓe Alla rokki baawal ɓee, nde mbaɗtata hakkillaaaji mum en e ɓesngu nguu, haa teeŋtí e hoohooɓe men dawrugol, sibu ko kamɓe ngoni gite men, ngoni koyɗe men, nde loskata, ɓe mbiɗta woon e geɗe ɗe nganndu-ɗaa so leñol ɗawaama ɗum, ina adda caɗeele keewɗe, yimɓe tiiɗno heen. So en ndokkii yeru rajooji udditaadi e nder leydi ndii fof, alaa ɗo ndokka-ɗen ngardiigu. Miijooji keewɗi njaltinaama ñalnde heen, ballitooji ɓamtaare. Golle noon ngartiraama e sukaaɓe nde kaɓɓata dadorɗe ngam gollaade, teskoo wasiyaaji ɗi Abdullaay Bah lollirɗo Belee wiyi o itti ɗum ko e deftere Aamadu Hampaate Bah wiyeteende “Aam Kullel”. Ko nii wasiyaaji ɗii mbayi :
- So nayeejo maayi e fuuta ko faawru defterdu sumi
- Suur ko njogi-daa 3-Hoto haasido hay gooto
- jaɓ ko Alla fawi e maa
- So a weltiima hoto burtin
- Hoto won jiɗɗo haa furta
- Wallu mo waawaa
- Kala ko a da waɗa hoto Waɗiryeengo
- Hoto mettin ɓernde pamaro doole
- Hedoto waajuuji mawɓe
- Teddin mawɓe maa kono hoto fonndu ɓe e Alla
- Juul waktuuji Alla ɗii
- Waɗ jikke maa e Alla
Ko e ɗii konnguɗi ngalluuji ɗiɗi ɗi hono Bah Huudu e Belee Bah mbaynorii hiirde ndee.
Eɗen mberloo eewnaango e denndaangal pelle pine e ɗe ngonaa pine ɗee fof, nde ngaddata ballal mumen e Galle Pulaar mo Fedde Ɓamtaare Pulaar heɓi oo, omo foti maheede tee o mahantee ko leñol ngam ɓesngu ngaroowu nguu daña ko roni sabu ko ɗoon doole men ngoni, kadi toppito-ɗen jangde ɗemngal Pulaar, ngal Pulaar wiyi “ neɗɗo jeyi ko ko memi ”, ngaddee balle mon nder leydi haa caggal leydi fof.
Umar Bah Mboyn
