Konngol ngol ko kettangol ngam etaade sifaade jotondiral hakkunde leydi Farayse e leyɗe Afrik. Kono ngal jotondiral wonaa laawɗinaangal, ɗum firti ko wonaa jotondiral juɓɓinangal hakkunde juɓɓule laamu (yeru Ministeeruuji) : ko jotondiral ngal laaɓtaani tawa ko daraniingal tabitinde kala ko rewaani laawol, kala ko noddi huutoraade mbuuñaari e waawnude politigi mum leydi ngoɗndi tawa ko rewrude e ɗiin laabi niɓɓi.
To laamorde Farayse too, goomu ina toon innirteengu “cellule Africaine ɗe l’Elysée ”, toɗɗaanaangu gardiiɗo laawɗuɗo kono yoga e ɓe o liggodtoo ko ɓe nganndaaka walla ɓe ngaldaa hay jotondiral gootal e juɓɓule laawɗuɗe ɗee, tawa kala bonannde feewnaande e nder Afrik ko ɓeen ndarantoo ɗum. Yeruuji daɓɓi tan ɓallitooji en faamde sifaa ko wiyetee e “ Françafrique ”: E hitaande 1962, gooto e ngenndiyankooɓe Maruknaajo hono BEN BARKA, luulndiiɗo laamu Hasan II, diftaama e nder reedu Paris, naange e hoore kelew, e yamioore seneraal Oufkir gardinooɗo sarwisaaji kabaruuji Maruk, junngo ñaamo Hasan II.
Haa e ñallunge hannde ngee, o anndaaka ɗo o naati (walla kam mbiyen o waraama). E oon sahaa ko seneraal Ɗe Gaulle laaminoo, o duki balɗe gadane ɗee, o ñaññiri laamɗo Maruk, kono caggal ɗuum huunde arti wiyti kenteŋ. Oon jamaanu ko lollirnooɗo Jacques Foccard ardinoo “ cellule africaine ɗe l’Elysée ” etee o juutiino heen, o haɗtiino yoga e laamɓe Afrik ɗaanaade, sabu yoga e kuudetaaji ko kanko yuɓɓintunoo ɗum en. E kiriis leydi Libi e hitaande ɓennunde ndee, on mbaasaani nande Seyfel Islaam (ɓiy Kaddaafi) ina gijoo Sarkosi wonde so woppaani ko waɗata koo, maa wood ko o haalti : wonde ɓe ndokkiino mo kaalis keewɗo e sahaa nde o woni kanndidaa hoore leydiyaagal to Farayse. En njuutnotaako no feewi, kono oɗon teskii kadi e hitaande 2008, e pollugol laamu Siidi wul Sheex Abdallaahi, leydi Farayse yooɓtaama heen no feewi, sabu darnde jaggal toowngal gonngal ɗoo e ammbasad maɓɓe, yantude e biyeteeɗo ko “ homme ɗaffaires ” tuubaako Robert Bourgi, e gardiirdiiɗo banke gooto ɗoo e Muritani e ballondiral e Abdullaay WAD.
E oon sahaa, kala keɗinooɗo haalaluuji Sarkosi ina faama o laaɓtaani e ko waɗi koo. E raɓɓiɗinaade tan “ Françafrique ” ko goomu ndenndinngu won laamɓe yeenaaɓe, yimɓe maappotooɓe ngaluuji ɗi ndagaaki (dorog, tarafik ekn), alkateeɓe sekere, tawi ko jeyaaɓe e nder Afrik e Farayse, ina njaha ko laaɓaani, laawɗaani e dow nafooje mum en keeriiɗe, luutondirɗe e ko nafata besnguuji.
Maamuudu Haaruuna Joop
