Ko anndanoo e tagofeere; ko yowitaade e hoodere. Yeru, leydi men ndii yowitii ko he naange (naange ko hoodere). Jooni noon, wiɗtooɓe kanadanaaɓe e Faraysenaaɓe njiytii tagofeere nde yowitaaki e hay hoodere wootere, ɗum noon teelnde, waayeere.
Go’o ko hono ɗum ɗoo ina yiytee. Ɓe innirii nde CFBDSIR2149. Duuɓi sappo hannde ko e njiylawu hono ɗum ɗoo ɓe ngonnoo, ko jooni ɓe njiyti. Tampere maɓɓe jarii. Ko goonga nii, tagooje teelɗe ina ngoodi e nder faru, kono hay heen wootere nanndaani e ndee ɗoo. E nde sowoo Jipiteer laabi jeeɗiɗi. Alaa fooɗo walla doole yiroonde ngoodi e dow mayre.
Yanti heen, duuɓi mayre ko hakkunde 50 e 120 miliyoŋ hitaande. Nguleeki mayre ina millee e 400°C ; hakkunde men e mayre ko hedde 100 hitaande annoore (hedde miliyoŋ miliyaar kiloomeeteer). Ɗum noon firti ko nde ɓadii en no feewi, ko ɗum nii waɗi annduɓe ɓee ina mbaawi ƴeewrude nde lonngorde wiyeteede teleskop. Ko goonga, annduɓe ina nganndunoo hono ko wayi nii ina woodi, kono hay gooto suwaano tawo seedaade tagofeere fotnde nii. Yeewde tagofeere waande nii ina neewii nde tawnoo alaa annoore lojata ƴeewoowo oo, sibu cereeli ngalaa sara mayre, nde wondaani e hay hoodere wootere.
Ko ɗum waɗi maa annduɓe mbaaw loskitde nde, e huutoraade ko njiyi e mayre ngam ɓeydaaɗe faamde tagoodi tagopeeje taarotooɗe naangeeji ɗee, e faamde kadi hol no tagofeere yaltirta yuɓɓo wonnoo, fegga bannge mum…
Firo : Bookara Aamadu Bah
Doole yiroonde : Force gravitationnelle
– Hitaande annoore : ɓeto ngoɗɗeeki walla njuuteeki, ko : 9 467 280 000 000 kiloomeeteer (seeɗa ŋakki ujunnaaje sappo miliyaar kiloomeeteer).
