Teemedere !

Teemedere ! Alla yettaama en mbaawii feeñninde ndee ɗoo tonngoode, e nduu lewru sulyee 2012, duuɓi capanɗe tati caggal ko jaaynde ndee sosaa, kono caggal duuɓi 15 nguurndam. Fooyre sosaa, yaltini tonngooɗe mum adannde, ko e lewru noowammbar 1980. Oon sahaa, yaltinde ɗerewol binndangol wonaano huunde newiinde. E oon sahaa jaayɗe keeriiɗe ngoodaani e leydi hee, ko jaaynde laamu tan woodnoo. Fedde Ɓamtaare ina joginoo masinaaji tappirɗi. Caggal nde binndanɗe keɓaa, ɗe tappee e ɗereeji biyeteedi “ stencils ”. Ko ɗiin pawetee e masin biyeteeɗo roneyoo, heɓɓitinee. …

Cukaagu Fooyre : 1980-1989

E oon sahaa, yaltinde ɗereeji sappo keppondiraaɗi, hay gooto anndaa ɗo tampere mum tolnii. Ɗo adan ɗoo, caggal nde stensilaaji ɗii ngasi tappeede, ko raamuuji kaayitaaji coodetee, yimɓe naata e birooji ine njiyloo ɗo keɓɓitini jaaynde ndee. Eɗen ciftora ñalaaɗe men e Fooyre e Arɗorde limooje (Direction des statistitistiques), ɗo keewno-ɗen yamireede heɓɓitinde jaaynde ndee, e ballal suka gooto ina yettee Soh, ina jeyaa to Bahbahge Looti. So en ngayniino heɓɓitinde, kaayitaaji ɗii mbaɗee e keesuuji, nawee e galleeji (hade Fedde ndee dañde joɗnde) walla joɗnde Fedde too (tuggi 1984), ɗo Mediina R ɗoo, ɗi ndenndinee, waɗee tumbitte tumbitte, saree e nder cate Fedde ndee.

Hay keppugol ngol ko caɗeele wonno, sibu, oon sahaa, hay dañde keppirgal moƴƴal weeɓaano. Waɗii tonngooɗe keewɗe keɓɓitinaaɗe to Duɗal Ɗemɗe Ngenndiije, gila ina woni ɗo Asammbele woni hannde ɗoo, haa nde heɓtoyi e nokku mum ganndaaɗo oo. Abuu Tuumi Bah e Umar Un Mboyna Bah (Yurmeende Alla won e makko) e woɗɓe gollotonoоɓе е nokku hee, ina keewnoo jeyeede e wallitooɓe heɓɓitinde Fooyre ɗoon e Duɗal Ɗemɗe Ngenndiije. Waɗii goɗɗe keɓɓitinaa to ISERI, e ballal musiɗɗo men Aamadu Sammba Soh… Ko noon wooraa, haa nde tuubaako gooto, biyeteeɗo Filip Marsesin, janngintunooɗo e Duɗal Jaaɓi haaɗtirde Nuwaasoot, rokki Fedde ndee kaalis (200 000 UM ! ! !) ko soodiri masin kebbitinoowo. Ko ndeen woni nde Fooyre fuɗɗii heɓde hoore mum, caɗeele ustii to oon bannge, hay so tawii eɗe keddii to bannge tappugol e keblugol nate ekn… To oon bannge ne, huutortenoo e oon sahaa ko  » stensilaaji elektoronik « , ɗi keewno-ɗen  » judoyde « to Duɗal ɗemɗe Ngenndiije, sibu ko kam tan joginoo oon masiŋ.

Tuggi 1980 haa 1983 ko musiɗɗo Aamadu Malal Gey heedtunoo e karallaagal ngal, hade men heftude ɗum e hitaande 1984. Tammbinoo golle ɗee ko Goomu jeeyngal, ngu Maamuudu Haaruuna Joop e Kajjata Maalik Jallo e Aamadu Sammba Soh ndeggondiri e gardagol mum hakkunde 1980 e 1989. Ko nguun goomu kadi toppitinoo cargol e njeeygu jaaynde ndee. Jaaynde ndee, e oon sahaa, yaltirtunoo ko lebbi tati fof laawol gootol. Nii woni, e ngal ɗoo daawal, 30 tonngooɗe mbaawi yaltineede. Ɗum firti tan, ko heewaani ko jaaynde sowni, woni nde waasi feeñde nde nde fotnoo feeñde ndee. Tonngoode 31 fotnoo yaltude ko e mee 1989, hawri e ewenmaaji, fuɗɗoode dumunna sunu e caɗeele teeŋtude wonande leñol ngol. Fedde Ɓamtaare Pulaar e Muritani, sabu hakilantaagal ardorde mum, dañi ƴoƴre sakkude feere no wuurdi e no hisniri ngalu mum e dumunna mo gooto fof woƴtanoo hoore mum… Kono ɗuum ko haala ngoɗka, ka heƴaani ɗoo hannde. Ɗuum nii haɗaani Fedde ndee jokkude yeewtere mum to rajo Muritani, yeewtere uddaande e maayirɗe lewru suwee 1990. Yeewtere wattiniinde mbaɗno-ɗen ndeen, yowitinoo ko e martaba kippu fuku bal Kamaruun, e gardagol Rosee Milaa, heɓnoo e Kawgel Fuku Winndere juɓɓinanoongel to Itaali, tuggi 8 suwee haa 8 sulyee 1990. E ngal ɗoo daawal Fedde ndee dañii hooreeɓe ɗiɗo, Mammadu Siley Bah e Umar Idriisa Saawo. Ɓurnoo duumaade e nguu ɗoo  goomu njoginoongu Fooyre Ɓamtaare ko Aamadu Malal Gey e Kajjata Maalik Jallo, е Maamuudu Haaruuna Joop, e Aamadu Sammba Soh, e Bookara Aamadu Bah…

Cagataagal Fooyre : 2005 faayde hannde

• Caggal batu Mooɓondiral njooɗinoongu e 2003, goomu kumpital kesu sosaa.Ina jeyanoo e tuugnorgal nguun goomu, toɓɓe ɗiɗi haa tati, maantinde :
• heɓtude yeewtere rajo, e
• wuurtinde Fooyre Ɓamtaare e
• sosde lowre internet.

Kono, e oon sahaa, fof ko ko uddunoo, sabu laamu lofnoongu golle Fedde ndee, haɗti jaltugol Fooyre, uddi yeewtere Fedde to Rajo Muritani, ko kam wonnoo ɗoo. Kono, ɗuum haɗaani en enndude. Nguun laamu nde follaa e ut 2005, henndu wellitaare fuɗɗii wuttude, woodi dame puɗɗii udditaaɗe, ko e ɗeen corki-ɗen. Ñalnde 9/11/2005, Goomu kumpital yettinii Yiilirde Fedde ndee yiɗde mum ƴettitde Fooyre. Kono heɗɗaawo ina woodnoo to bannge sariyaaji jowitiiɗi e jaayɗe : Fooyre joginoo tan ko  » dépôt légal  » heɓnoo e hitaande 1980, ndaa ɗuum nattii waawde yaltinde jaaynde.

Daɓbaande winndaa, joɗɗinaa to jaagordu geɗe nder leydi ñalnde 20/04/06, jokkondire mbaɗaa, kono huunde ndee tehi no feewi. E ballal e gootal e jaale Fedde ndee, hono Asmiyyu Síh, gonnooɗo e oon sahaa Koroowo Dowla (Contrôleur ɗEtat) podana-ɗen yamiroore, kono nde leeliri en.

Nii woni pellit-ɗen yaltinde tonngooɗe 31 Fooyre Ɓamtaare. Binndanɗe keblaa. Ɗum hawri ko e sankaare Yero Dooro Jallo ñalnde 5/03/06, mbaɗdu-ɗen heen tonngooɗe hee riinde (kelle nay hakkundeeje, jaarooje Yero). Nde tawnoo eɗen mari karallaagal kesal peewnugol jaayɗe e oon sahaa, keblu-ɗen fof haa timmi, heddii, hol to njogor-ɗen heɓɓitinde ? En mbaawaa yahde Muulirde Ngenndi, sibu en ngalaa yamiroore, kono ɗuum haɗaani en yeewndaande. No Alla waɗata, laakta-ɗen muulirde wootere ine wiyee “Imprimerie Destour ”ina woni ɗo BMD ɗoo, njah-ɗen toon, kaaldu-ɗen e maɓɓe. Subaka law, ñalnde 5/5/2006, nawan-ɗen ɓe “ kalkuuji ” (kaayitaaji jaynotooɗi, kolɓooji ɗo jaayɗe ɗee muuletee hade mum en naweede muulirde ngam heɓɓitineede) jaaynde ndee, ɓe ndokki en aadi hedde waktu nayaɓo kikiiɗe. Ɗoon waktu oo tawi en, ɓe totti en 1 000 tumbitere ɗe njoɓno-ɗen coodgu mum.

Ko ndeen ɗoon tonngooɗe 31 saraa e ñalɗi mawningol hitaande 30^ɓiire Fedde ndee (3 e 4 suwee 2006). Ko toon kadi keɓɓitin-ɗen tonngooɗe 32 yaajninoonde e ciimtol ñalɗi mawingol hitaande 30^ɓiire FBPM e ñaldi 3 e 4 suwee 2006. So mi hulaani mi wiya ko ndeen tonngooɗe ɓuri tonngooɗe Fooyre fof ŋarɗuɗe. No Allaa waɗata, e ballal teentungal musiɗɗo Asmiyyu Sih, keb-ɗen yamiroore e mudda (lebbi tati) ñalnde 14 suwee 2006, tuugiinde e sariya 023/91 mo 25/07/1991, jowitiiɗo e jaayɗe binndaaɗe, mo Maawiyya yaltinnoo e sahaa nde “ henndu demokaraasi ” fuɗɗii wuttude ndee. Ko ndeen yamiroore njoɗɗin-ɗen to muulirde ngenndi ngam heɓɓitinde tonngooɗe 33 (sulyee 2006). Ndeen ɗoon yamiroore e mudda noon gasi ko ñalnde 18/10/2006, kono, no Alla waɗata kadi, keb-ɗen yamiroore hesere, tuugiinde e sariya keso (Kuulal 11 sariya sariya 017/200ɓ mo 12/07/2006 jowitiingal e wellitaare jaayɗe, sariya dogoowo haa e ñalngu hannde nguu.

Gila ndeen, haa e ñalawma hannde oo, lewru kala Fooyre Ɓamtaare ina yalta, so wonaa e noowammbar e desammbar 2010, tawi eɗen keblantonoo ɗanngal caggal leydi, ɗanngal kaaytungal kisa. E saawiyee 2008, НАРА waɗii nde e jaayɗe kaanduɗe e ballal laamu, sabu mayre huuɓnude sardiiji ɗii kala.

Yantude e ɗuum, Fooyre Ɓamtaare ina jogii lowre internet, (pulaar.org) fuɗɗiinde golle gila sulyee 2007. Ɗuum ne kadi jeyanoo ko e toɓɓanɗe Goomu kumpital. Denndaangal binndanɗe mayre ɗum noon ina njollee e internet. A nde jogii kadi ñiiɓirde renndo (konte facebook, konte twitter), addanoore nde jokkondirde e fulɓe heewɓe e nder winndere ndee…

Nguurndam Fooyre Ɓamtaare

Nder leydi ndii, Fooyre Ɓamtaare woni jaaynde wootere, wajjere yaltoore e ɗemngal ngenndiwal ngal wonaa Arab. Wuurnude jaaynde e sato wayngo nii weeɓaani, haa teeŋti noon so tawii fotnooɓe wallitde ɓee, mballitaani. Tuggi ko Fooyre Ɓamtaare ƴettiti golle faade hannde, alaa geɗal ngal juɓɓule laamu leydi ndii ngittani ɗum. Denndaangal jaayɗe, hay ɗe nganndu-ɗaa peeñataa, ko jamirooje tan njogii, sarwisaaji keewɗi ina ndokka ɗum e adonmaaji, FƁ alaa meeɗɗo rokkude ɗum ɗuum, so wonaa jaagorɗo kumpital e dow wagginoore (2008), walla Rajo Muritani e gardagol wul Kaaber, maa Kominotee Urben “ CUN ” e gardagol Ahmed wul Hamsa. Ko wonaa ɗuum, a nde waɗdi e Mattel piɓondiral rawane e hikka kasdi feccere hello (300 000 UM rawane e 500 000 UM hikka).

Kono wuurni Fooyre Ɓamtaare, gaa gaa terɗe Goomu Kumpital ɓe keewaani no feewi e oo ɗoo sahaa, ko won ɗeen cate Fedde ndee potɗe yetteede : Catal Arafaat (Nuwaasoot), Catal Nuwaadibu, Catal Kayhayɗi, Catal Likseyba Gorgol [En bennataa ɗoo en innaani, njettani, Hammadi Sukki Mbooc e Sammba Gata Bah : mawɓe ɓe tampataa, ɓe coftal mum en ɓurtii ngal sagataaɓe], yantude e terɗe teelɗuɗe. En mba mbaawaa deƴƴude inɗe ɗiɗi hay so tawii ko terɗe Fedde ndee : Mammadu Bookara Lih hade mum fekteede Nuwaadibue Ifraa Al Hajji Boli hade mum rafeede. Yo Alla addu cellal. Ko noon kadi njettirten jagge ɗiɗi tiiɗniiɗe e Fedde ndee e Fooyre Ɓamtaare, heen gooto en kaalii innde mum e cili keewɗi, goɗɗo oo ko doktoor Sal Usmaan, karallo rafiiji hakkille, mo nganndu-ɗaa, ina ƴetta e kala tonngooɗe yaltunde fotde tumbitte 20 haa 30, nelda ɗum Fuuta, ngam wallitde mumtugol humambinnaagu e ƴellitde pinal yimɓe wuro mum. So jagge e jannguɓe men fof mbaɗno no o waɗata nii, tawatnoo hannde ko Fooyre Ɓamtaare ina yalta yontere kala.

Caɗeele e kappanɗe

So en njettaaki ɗoon ne, ɗuum ina jeyaa e yiɗde men. Kono, caɗeele tati teeŋtude ina ndooki en : Ŋakkeende ngalu, ŋakkeende karalleeɓe, e gollotooɓe woni juuɗe (gila e winndooɓe haa e sarooɓe ekn).

Ngalu : Njeeygu Fooyre Ɓamtaare, waawaa huuɓnude soklaaji keblugol e muulngo mayre e kasdi internet lowre mayre. Kono, nde tawnoo e ɗum daɓɓi golle ɗuumiiɗe, jokkondirɗe, dewondirɗe, haannoo tawa toppitiiɓe ɗum ɓee, ko ɗuum tan woni golle mum en. Ɗuum noon daɓɓi ko ngalu ngu famɗaani. Ɗum jiidaa e kaɓirɗe jahdooje heen, sibu, gila ɓamtu-ɗen golle e hitaande 2006, ko kaɓirɗe keeriiɗe kuutorto-ɗen, ko e lewru feebariyee ɓennundu nduu tan, Fooyre Ɓamtaare soodani hoore mum ordinateer caggal nde heɓi huunde e kasdi Mattel…

Haralleeɓе : Peewnugol jaaynde ina daɓɓi hannde margol karallaagal kesal, gila e kuutoragol ordinateeruuji haa e topirɗe (logiciels) karalleeje peewnugol jaayɗe e gollorɗe nate e wideyooji. Ko noon kadi lowre internet ndee daɓɓiri heɓaare duumiinde e margol karallaagal ceeɓngal. Alaa e sago ndañen no keblir-ɗen hay so yimɓe ɗiɗo maa tato ko faati e ɗuum, sibu ko gooto jogii ɗee geɗe kala e oo ɗoo sahaa, tee, njahaten enen fof ko e haajaande Alla. Ɗum ɗoo ko huunde woƴnde, fotnde ñawndeede…

Juude : Eɗen nakkiraa juuɗe, en kaalii ɗum e toɓɓere dow ndee, kono eɗen ŋakkiraa hay winndooɓe, hoosɓe e binndol Pulaar. Ɓurnooɓe softande golle ɗee, ina kalji e golle goɗɗe, teeŋtuɗe kam enne.

Duwaawu men hannde ko dañde no ñawndir-ɗen ɗee caɗeele. Maa wonii ngalu, maa wonii sukaaɓе softuɓe heɓbittooɓe, maa wonii geɗe ɗiɗi ɗee kala. Yo Alla rokku en waɗde tonngooɗe 10000 Fooyre Ɓamtaare, ɗemngal ngal ina yahri yeeso ! Aamiin

 Kdl : Bookara Aamadu Bah

Ɓurɓe heewde winndude e Fooyre

• Bookara Aamadu Bah
• Njaay Saydu Aamadu
• Maamuudu Haaruuna Joop
• Baal Mammadu Maamuudu
• Abuu Aamadu Joop (Likseyba)
• Umar Abdalla Wele (Ndakaaru)
• Aamadu Malal Gey (Ndakaaru)
• Aamadu Umar Jah
• Sammba Gata Bah
• Sileymaani Kan
• Abuu Kan (Nuwaadibu)
• Kajjata Maalik Jallo
• Maamuudu Demmba Bah, lollirɗo Dooro Kudiyel to Likseyba Gorgol
• Rugi Soh (Catal Arafaat)
• Salli Sih, Sakke mo ñaamataa hakke (Magaama)
• -Yarham mum Umar Mboyna Bah, ina jeyanoo e goomu winndooɓe

Nate

Ñalnde kurmbitgol masin oo ndee : Nano faade ñaamo : Aamadu Sammba Soh (Tergal Goomu Jeeyngal) e Aysata Jaari Sal (Tergal e Goomu Jeeyngal) e Kajjata Maalik Jallo, hooreejo Goomu

Hammadi Sukki Mbooc (Catal Arafaat)
Sammba Gata Bah, hooreejo catal Kayhayɗi
Gelongal Fuuta, lollirɗo

Filip Marsesin, ñalnde kurmbitgol masin o soodani Fooyre Ɓamtaare oo (masin keɓɓitinoowo). Jogiido kaayitaaji oo, ko Aamadu Umar Jah, ina yettina konngol FBPM. Tataɓо oo. ko Abdullaay Siree Bah, gonnooɗo Hooreejo Catal Nuwaasoot FBPM haa e hitaande 200з (Yurmeende Alla won e makko). Filip Marsesin ko neɗɗo korsindo Muritani. Kanko wallifii deftere tiitoriinde « Tribus, ethnies et pouvoir en Mauritanie » (Tirbiiji e leƴƴi e laamu nder Muritani)