Jokkere winndannde Aamadu Aan (Deftere « Maanditorde annde e pine Pulpule hirnaange Afrik »)
En naatii e ndunngu ; en naatirii fecсude ngaynaaka, haa ceernden, mbaɗen ɗum pecce ; ceerndiren feccude aynaaɓe e lelnude jamanuuji ngaynaaka ; ngannden gaynaako e gaylinke, e hol ko woni boowal ngaynaaka, sabi ngaynaaka ne woodi agayaagu, kam e wiidooji.
Agayaagu ko ɗanngal ngaynaaka tawa ina yahdi e jawdi, wondaaka, haajaaka hay huunde, so wonaa yo ɗi kaar, ɗi ɓulta, ɗi paytoo, ɗi nannda e koobi. Ndutto-ɗen ɗoo seeɗa duttal gaynaako, e nder yontaaji ngaynaaka, e huunde e jamanuuji aynooɓe, ko kamɓe ngoni durooɓe. So wonii yontere tataɓere maa nayaɓere caggal ngatamaare, no demminaaje mbaydi, so tawii demminaare are daasaaki, hokkere lomtaaki, hankadi puɗi leydi nanngondirii, mbirnii nduufoldi, cuddii, cuurii njaareende, wuuluunde e paggiri mbaɗtii weyaade, waalwaalnde e muusaa ladel, kam e tuppe cortii ɗemɗe, mbaamto e denngo njillondirii, to nder ceene baleeje, walla to ñaaruuje, celbel waɗtii weyaade e dow kocceeje, gaandi e uuli mbirnii gertoode, garlaɓee layri mbirnii jaawle to nder seeno feeteeto hewtii e ñaaruuje, ndawuuji e dooɓe mbaɗtii ubbude e nder ceene, lelli ne pola e ñaaruuje, kakurleeje ne cekka e kine sanre ! E ngaan saanga ñaale pure, kam e ngaynooje ngontii yaadiiɓe aynaaɓe.
Nde tawnoo ɗii ɗoon colli ɗiɗi ndewata ko e jawdi, ɗi kulaani aynaaɓe. Ko ɗuum waɗi aynaaɓe mbarataa ɗi, kadi ɓe ñaamataa ɗi, ngam ɗi ndewata ko e jawdi. E oon Saanga woni nde ɓe ƴettata ɓirduɗe e cabbi maɓɓe, ɓe ndewa e nay mаɓɓе ; ɓе mbaynoo galleeji, ɓe ngabboo e gure ɓurɗe moƴƴude e jawɗeele, eɓe ñalla e ladde. So hiirii, ɓe njofna e gure Fulɓe. So ɓe kirtiima, ɓe oora ɗi. Oorol jamma ne moƴƴi e jawdi, weli e gaynaako, tawi kadi ina anndina mo jamma ; o teskoo koode, omo anndira ɗe sahaa ɗo yaarata e jammaagu. Kono tan haa hannde aynaaɓe nganndaani no koode poti ; ko ɗuum duñimmi e wiynoode e nder binndi gadinooɗi “ Gila joomam wiyi nge yaha, haa hannde anndaani ooroowo jamma no koode poti ”. Ko ɗuum waɗi gaynaako ina waawi sifaade jamma, hono no mbo waawiri siforaade ladde nii. Ko ɗuum waɗat maa nande eɓe mbiya “ So jamma jenngii ; jeewre jeewii ; koode ñaarii, ɗe cariima, ɗe caakiima e laral asamaan, haa heɓii jamma mo iloo Yalidu, joom men Jaaƴe ! ”. Ndeka noon a yiyii eɓe njoganii ɗee inɗe, ɓe mbiya ɗacuki e baawngal, ina woodi junngo ñiiwa, e huɗum ilo, tawi kadi ɓe mbiya jaayre e hoodere ɓirooɓe. Ndeka noon, a anndii eɓe nganndi jamma haa alaa ko nanndi, aynaaɓe ko teskotooɓе ; ко ɓе joom en hakkillaaji mawɗi. So a tawii waamulde gaynaako ina e dow leydi, anndu ko duɗal mawngal ubbaa ɗoon ; ko ganndal keewngal wirnii ɗoon ; ngam binndol woodaano. Ndutto-ɗen ɗoo seeɗa ; tawa ko e agayaagu nduttor-ɗen sunnaade (sutanaade) ; ƴeewen jippunde maɓɓe ; maa en taw eɓe keewa e galle Pullo jaajaaɗo, mo wonaa foomuura ; eɓe njima tan, eɓe ñaaña, walla ɓe mbayla ; ɗuum fof wonata ko e nder jamma, tawa ɓe njofnii, ɓe ɓirii nayi maɓɓe, ɓe ndaaƴii gooleeje, ɓе uddii hudumaaji. Ɓe mbaala yeewtude e nder jamma, so ndaarii weetde, ɓe ndunnja ɗi, ɓe oora ɗi jamma, ɓe ngona toon haa weeta ; ɓe mbeeta ɗi haa ñawla ; ɓe tuyoya ɗi jofnde, ɓe ɓira, ɓe kacitoo haa ɓe kaara ; ɓe nduppita ɓe oora, ɓe ñalloya ladde ; ɓe ndeena ɗi e remruuji, kam e connge, e wuуɓе. Ɗuum ko seeɗa e nguurndam aynaaɓe agiyankooɓe. Ɓe keewnoo yahdude ko e joorɗi ; ɓe nawora heen seeɗa e ɓireteeɗi.
Nde wonnoo agaaɓe ne cuusi heege e domka, ngam ɓe nehii ko e ndii mbaydi, ɓe nehorii heege e domka haa ɓalli maɓɓe ƴoƴi e nder ɗuum ; ɓe tiiɗi, ɓe ƴoƴi ɓe cewi, ɓe karlii, ɓe nanndi e kullon ladde, ɓe ngoni jaambareeɓe harbiyankooɓe, njaɓataa hoyneede ! Ko ɗuum duñi min e wiynoode » mo ƴetti koyeera am tonka, ɗum horngitoo koyɗe mum« . Ngaynaaka ina moƴƴina nguurndam gorko, ngam o nehata ko kulle, o eelta ɗe, o haayoo ɗe, haa ɗe mbaawa wuurdude e neɗɗanke ; ko ɗuum tagi o waawi ngondiigu e kodɗdiigu ; o woni muñoowo laaɓɗo reedu, jaajɗo fittaandu, teeyɗo hakkille ; o wonaa bemjuɗo ɓeemɗo ; o wonaa gaybuɗo, nannduɗo e saaranke ; kadi eɓe mbewi pittaali ; ɓe kulataa maayde ; ɓe kulata ko waasde. Ngam baasɗo ko koyɗo…
Wiiɗooji ko agaaɓe ngoni wiidooɓe. Wiidoyde ko ɗum feccere e agayaagu ko abbaade e durngo jawdi, naata e ladde ina ayna jamma e ñalawma. Wiidoyde ina seerti e agayaagu, kono woɗɗaani ; ngam fof ko eggude jawdi, yahda e mayri, ayna ndi, reena, moƴƴina ndeenka, hisna ndi, fayna. Ko ɗuum tan woni ngaynaaka… Huɗo hawii jawdi, en ndawrii wiidoyde ; agaaɓe ndanndiima ɓoggi ; ƴettii cabbi, mbakkiima sasaaji mum en ; jaalo foɓɓiima, buji cukkiima, biiji cawndiima, gooleeje ndewi e yummiraaɓe ; duudooji ngabbiima e jonneeje ; ɓe naatii e nder ladde jeereende moraande ; ɓuji ngontii yaadiiɓe ; mbanmaaji ngontii yeewtidiiɓe. Ko nii tan ɓe ngoorata, haa ɓe ngoorata, ngoɗɗa e nder ladde ; Ɓe naata e diwre sawaawo (woni diwre sawaawo ko nokku mo jawɗeele meeɗaani yettaade gila toɓi). Oon Saanga ɓe peŋa tige ; ɓе kuma heen gooleeje, walla ɓe ndaasa kooce, ɓe mbaɗa ɗum hudumaaji ; ɓe ndaaƴa heen gooleeje ; еɓе ɓіга, еɓе njara kosameeje, ɓe nguura e ɗee kocce ; nay ɗii ina ndura, eɗi ñaama ñalawma e jamma ; tawi ɗi mbeetat ñaamde, ɗi kiira e hecco ; gay ɗii ina luura ; debbi nayi kuuna, gooleeje ne teeɗa, ƴiiwoole kam e paayaale ina nduƴƴa, ne eelta e dow koуе mаɓɓе ; juka junngita e mаɓɓе, ɓе ɗuhotaako, ngam cuuɗi ngoodaani ; ndeka noon ɓee nanndi ko e kullon ladde.
