jeudi, janvier 15, 2026
Google search engine
JaɓɓordeJojjanɗeSariya jowitiiɗo e "jeyegol e leydi" : Hol ko hesɗi ?

Sariya jowitiiɗo e « jeyegol e leydi » : Hol ko hesɗi ?

E nder joɗle ASAMMBELE NGENNDI e lewru deesammburu 2009, laamu ngu yettinii “ suudu leslesru  ” ndu eɓɓaande memtagol sariya juɓɓinɗo jeyegol e leydi e nder Muritani (nationalité).

So oɗon ciftora won ko mbinnduno-ɗen heen e tonngoode Fooyre Ɓamtaare jawtude ɗee, en etinooma faccirande Muritaninaaɓe sasariya mo ton ɓ1 112, lelnaado ñalnde 12 suwee 19ɓ1, juɓɓinɗo sifaa no neɗɗo jeyirtee e Muritani, hakkeeji bibɓe leydi gonɗi heen, e baɗɗiidi ɗum en : E nder ndeen winndannde en kollitino wonde jeyeede e Muritani ina arda e fannuuji ɗiɗi ɓurɗi teeŋtude : kojeyeede heen e lasli walla faggítaade ɗum. Jeyeede heen e lasli firi ko kala jibinaaɗo e Muritani (e nderleydi he) ko Muritaninaajo hay so tawii noon yumma mum ko arani, walla baaba mum ko arani, tawi noon jiknaaɓe mum en ko Muritaninaaɓe. Hay cukalel koccangel ina jibinaa e nder leydi Muritani tawi jiknaaɓe mum nganndaaka, hiisetee ko Muritaninaajo.

To bannge Muritaninaagal paggitangal noon, foti faamreede ko hakke mo neɗɗo fotifaa mo jibinaaka e Muritani, tawi baaba mum ko arani, yumma mum ko Muritaninaajo, walla o jibinaa ɗe ko e Muritani, omo wuuri heen ko ina tolnoo e duubijoy, kono jiknaaɓe makko ko arani en, walla noon o jibinaaka e Muritani, kono ko heeno hoɗi ko ina tolnoo e duuɓi joy, etee nehi mo ko Muritaninaajo. Jogiiɓe ɗiin sifaaji ina njogiinoo hakke ɗaɓɓude wonde Muritaninaaɓe, hitaande ko adii nde keɓata duuɓi kellifuya. Kono kadi, debbo arani desondirɗo e Muritaninaajo ko ina tolnoo e duuɓi joy ina jogiinoo hakke ɗaɓɓude wonde Muritaninaajo. Keddiiɗo fof (arani en), so ina yiɗi wonde Muritaninaajo yo a taw ko jaasi fof hoɗii e Muritani ko ina tolnoo e duuɓi sappo. Ngal lajal ina waawi usteede artiree e duuɓi joy so tawii joom mum jibinaa ko e Moiritani, walla ina resi heen tawi ko e dow laawol diine lislaam, walla noon ina wadani leydi ndi golle maantinde.

Hol ko memtagol sariya o jolni? Ko adii fof, ina foti anndeede, sariya kesoo artiri duuɓi keɓgol kellifuya e duuɓi sappo e jeetati, nattii duuɓi noogaas e go’o. Ko hesɗi e sariya he yowitii ko e Muritaninaagal keɓreteengal e lasli : ko cukalel jibinangel caggal leydi tawi jiknaaɓe mum ko Muritaninaaɓe ina waawi ɗaɓɓude wonde Muritaninaajo hitaande ko adii naatgol mum kellifuya. Hakke mo neɗɗo joginoo e wonde Muritaninaajo so jibinaama e Muritani, tawi jiknaaɓe mum ko arani en, kono njibinaa ko e Muritani, ɗum nattii hankati. Ko ɓuri waylaaɗe e sariya goodnooɗo ɓuri yowitaade ko e Muritaninaagal paggitangal. Debbo arani desondirɗo e Muritaninaajo waawaa haŋkadi wonde Muritaninaajo so wonaa caggal duuɓi sappo, hay ɗum ne ko maa huuɓna sardiiji ɗiɗi :

  1. tawa dewgal mum duumiima duuɓi joy ko aldaa e ceergal ;
  2. tawa hoɗii e Muritani duuɓi joy ko aldaa e taƴondiral. Arani jiɗɗo ɗaɓɓude Muritaninaagal jooni, yo a taw hoɗii e Muritani ko ina tolnoo e duuɓi sappo e joy e sahaa nde sappo e joy waɗata ɗaɓɓaande nde, nattii wonde duuɓi sappo tan kadi e sariya ɓennuɗo o, arani jibinaaɗo e Muritani tawa kadi ina resi Muritaninaajo e dow laawol lislam ina newnananoo tawa lajal ngal ina waawi usteede haa duubi joy, hay ɗum ne nattii jooni.

Ina teskaa kadi e sariya keso o, arani mo haalataa Arab, Pulaar, Wolof e Soninke waawaa wonde Muritaninaajo. E sariya ɓennuɗo o ina yaajnanoo haa e haalooɓe wambaraŋkoore e Farayse. Sariya ɓennuɗo oo yamiraano Muritaninaajo jeyeede kadi e leydi ngoɗndi jogaade nasiyonaalite leydí (ngoɗndi), kono sariya keso o ina newnani Muritaninaajo jogiiɗo nasiyonaalitee leydi ngoɗndi fandinde Muritaninaagal mum, so tawii kay ɗaɓɓii ɗum. Ndeen yamiroore ƴettirtee ko dekkere. Ina foti anndeede kadi wonde kaayit juddu, walla seedantaagal dewgal waawi feewnireede seedantaagal jeyegol e leydi tan ko so tawii feewniraa ko no annama kaayit ummoriiɗo e Etaa siwil, ɗum firti ko kaayitaaji juddu walla dewgal peewniraaɗi ñaawoore (jugement) mbaawaa feewnude seedantaagal jeyegol e leydi.

Holi winndannde nde mbaaw-ɗen fooɗtude e ngol ɗoo memtagol sariya 61.112 mo 12 juin 1961. Sariya keso oo ɓeydi ko saɗtinde peeje no neɗɗo jeyirtee e Muritani, teeŋti noon wonande yiɗɓe faggitaade Muritaninaagal (arani en), sabu, so tawii en ƴeewii fartaŋŋe dokkanooɗo won e yimɓe hiiseede njeyaa ko e Muritani e lasli, yeru jibinaaɓe e Muritani, jiknaaɓe mum en njibinaa e Muritani, hayso tawii ko arani en, walla jibinaaɓe caggal leydi, tawa jiknaaɓe mum en rewɓe njeyaa ko e Muritani, jiknaaɓe mum en worɓe ko arani en ekn.; ɓeen fof hankadi, mbaawa jeyeede e Muritanie lasli. Ko noon ne kay wonande dewgal, walla neheede e Muritani, ɗum fof nattii rokkude hakke jeyegol e Muritani e lasli. Heddii noon ko joom mum en ina mbaawi faggitaade Muritaninaagal.

To bannge paggitagol ngol ne, hay ɗum ne newaaki tawde wonii desondirdo e Muritaninaajo ko maa joo ɗoo duuɓi sappo, nde waawa wiyde ina dabba Muritaninaagal, arani ko maa wona e Muritani duuɓi sappo e joy. Goonga ootan ko Muritaninaagalbeydiima saɗtude. Hol ko saabii ɗum ɗoon? Ina gasa tawa ko ooyre. ummoriinde e won leñamleñameeɓe aarabeeɓe wiyooɓe wonde Muritani ari ko e wontude leydi baleeri. sabu fergooji ummortooɗi bannge worgo. Ɗum ina jeyaa e ko saabinoo taccingol hay ɓee Muritaninaagal mum enwadaano luural e hitaande 1969.

Ko goonga, leydi fof ina jogii hakke reende keeri mum e lelnude laabi no neɗɗo jeyirtee e mum, kono e oo aduna juulyultondiral, yimɓe ina poti jogaade udditaare wonande yimɓe yiɗɓe jeyeede e mumen, so tawii kay ko yimɓe ɓeydooɓe to bannge ɓural. Ƴetten yeruuji tan e won ɗeen leyɗeele mawɗe, ko wayi no Amerik, Farayse, ekn. Ndeen udditaare alaa ko usti ɗum en, so wonaa ko ɓeydi ɗum en. Ko teski-ɗen e newuya sariya oo tan ko wiyde “ wonde Muritaninaajo jogiiɗo seeɗantaagalwonde ina jeyaa e leydi ngoɗndi, ina waawi woppireede Muritaninaagal mum, so tawii ɗaɓɓii ɗum ». Hulaa heen tan noon ko mbele wonaa damal udditangal ngam yedditaade Muritaninaagal won ɓeen, yeru doknooɓe e kitaale bonɗe ina mooloyii Farayse, Amerik… Eɗen mbiya tan, e joofnirde, wonde sariya kala baawɗo yetteede e leydi yo a taw faandaare mum tan ko nafoore huuftodinnde, yellitoore leydi, nawra ɗum yeeso, waasa wonde sariya ooyoowo won ɓeen, walla baɗiraaɗo yo lor won ɓeen, walla nafa won ɓeen, sabu sariya foti wonde ko huunde huuftodinnde, wonaa huunde heeriinde.

Maamuudu Haaruuna Joop

RELATED ARTICLES

WOPPU ƊOO YOWRE

Tiiɗno winndu ɗoo yowre maa
Tiiɗno winndu ɗoo innde maa

- Advertisment -
Google search engine

Most Popular

Recent Comments