Porfeseer Luc Montagnier, keɓooɗo hikka njeenaari mbiyeteendi «Prix Nobel » ko fayti e safaara wiyi ina yaakorii wonde feso safroowo Sida ina waawi dañeede ɗo e «duuɓi nay haa joy ». «Welaani haalde, kono ina gasa wona ɗoo e duuɓi nay maa joy». Nde o naamndaa mbele o heñaaki? O jaabii «ko e ɗeen golle ngon-ɗen ko ina wona jooni duuɓi sappo ». O wiyi noon wonde « feso safroowo » ɓuri newaade e «feso faddotoongo».O heptinii noon wonde Sida ko ñawu caɗtungu faamde, tee haa hannde annduɓe ngoni ko etaade faamde ko saabii «paddorde ɓalndu neɗɗo ina colɓitoroo nii …». E miijo makko, hay so tawii yimɓe mbaawaani haɗde ñawu ngu, peeje keewɗe ina ngoodi ngam ustude raaɓo-raaɓo maggu : findinde yimɓe ɓe e faamninde ɗum en no tewortoo ñawu ngu.
Biyeteeɗo Françoise Barré Sinoussi, mo Luc Montagnier heɓdunoo njeenaari kaalɗen dow ndi, wiyi wonde «hay gooto anndaa nde feso faddotoongo ñawu ngu waawata heɓaade ». « Eɗen poti heptinde wonde en nganndaa nde ɗum wonoyta, pot-ɗen tan ko jokkude golle ». O teeŋtinii no feewi kimmugol njilawu ngam faamde no«mboros Sida o wonirta nder ɓalndu e no wiltirta heen », sibu ko ɗum saabii ñawɓe ɗum ɓe ko alaa e sago nduumoo e safaara goodaaɗo o kaaɗdi nguurngam mum en. «Ko ɗum ñawu cabbinoowu e nokkuuji cebooji (muqueueses) ; ko ɗum tagi, so en njiɗii feewnude feso, alaa sago paamen no moƴƴi hol no terɗe cebooje kaɓtortoo ñawu ». Ɓeeɗoo annduɓe Faraysenaaɓe keɓii, no mbiyruno-ɗen, njeenaari e lewru oktoobar ɓennundu ndu, sabu ko kamɓe njiyti mboros Sida (VIH). Ɓe keɓata njeenaari ndi ko e juuɗe laamɗo Suède, to wuro ina wiyee Stockholm. Njeenaari ndi ina waɗi Seedantaagal (Diplôme) kam e medaay (Karaŋ) e wondude miliyoŋaaji 10 kaalis Suède (fotde 300 miliyoŋ ugiyya). Kaalis oo noon ɓe keɓata heen tan ko feccere ; feccere heddiinde nde, nawata ɗum ko ganndo Almaañnaajo biyeteeɗo Harald ɓur Hausen, keɓɗo hono njeenaari maɓɓe ndi sabu wiɗtooji mum jowitiiɗi e mboros caabotooɗo ñawu mbiyeteengu Kanseer (Cancer) mbalndi jibinirgol debbo (Utérus).
Sokna Barré Sinoussi ina yahra e duuɓi 61, Porfeseer Luc Montagnier 76 hitaande. Golle maɓɓe ngaddani annduɓe faamde ñawu Sida ngu e dañande ɗum safaara goodaaɗo hannde o.
Eɗen ciftina tan wonde ñawu Sida ngu feeñi ko e hitaande 1981. E oon sahaa, luural mawgal joliino jowitiingal e anndude «hol gidiiɗo yiytude ngu » : mbele ko Luc Montagnier (Farayse) walla ko Robert Galo (Amerik) ? Ina wayino ngaal luural kam diwtaama hannde sibu yimɓe fof ina kawri wonde «ɗum yiytaa ko Paris », hay so tawii noon, annduɓe ɓe ina keptini golle paayodinɗe ɗe Galo gollii.
Bookara A. Bah
Nate : M. zur Hausen, jahroowo e duuɓi 72, kam wonnoo gardiiɗo ko fayti e njiylawu kanseer (Cancer) to Almaañ.
Françoise Barré-Sinoussi
Porfeseer Luc Montagnier
