Ardorde Toownde jaayɗe (Haute Autorité ɗe la Presse et de l’Audiovisuel), ko anndiraa HAPA koo, yuɓɓinii kawrital ñalnde 30 ut 2007 paytungal e kuutoragol jaayɗe. Gardiiɗo nokku oo, hono Baal Aamadu Tijaan hollitii wonde « anndaa e golle nokku oo tan ko ko yowitii e kuutoragol jaayɗe e saanga wooteeji (peccitagol waktuuji hakkunde kanndidaaji ekn.) Kono golle HAPA ɓuri toɗɗaade ko sahaaji gaadoraaɗi, ɗo woote ngalaa. Jaayɗe ɗee ina poti naftude yimɓe fof. Ko ɗum addani min mijaade ina sokli ɗum waɗanee laabi, sibu haa e oo ɗoo sahaa, jiilgol jaayɗe ngol tuuginoo tan ko e aada. O siftinii golle HAPA, e fawaade e kuulal 5 eɓɓaande sariya 1°034/2006 cosngal ɗum, ko nii ciforaa: « HAPA ina foti reende jaamburaagal jaayɗe ndenndaandi mbele ina potnda yimɓe politik e renndo ɓee nder waktuuji ndokketee heen konngol : »HAPA ina foti waɗde feere mbele gollodiiɓe politik e gollooɓe politik ina naftoroo no haanirta nii jaayɗe laamu, tawa ko e potal ». E nder winndere ndee, ko nii gardorɗe jaayee keewi feccitoraade waktuuji ɗii : tataɓal wonande guwamama, tataɓal wonande keeweendi parlemaa, tataɓal wonande luulndo parlemaa. Ɗum ɗoo noon toɗɗii ko golle politik jeewteteeɗe e nder parlermaa. O hollitii wonde fayndaare maɓɓe ko so ɗii ɗoo ñalɗi njoofii, tawa yimɓe ina ndaña doosɗe laaɓtuɗe ɗo tuugotoo mbele jaayɗe laamu ɗee ina nafta yimɓe kala, e nder potal.
Baylagol weeyo e ɓeydagol ile
Alaa e men mo nanaani haala Tentaan. Waame toɓo regginii fof : koɗorɗe, jawdi e yimɓe fof. Waɗii maayɓe boom. Boomaare mawnde, sibu ndiyam alaa ko woppi, muumti ngoo wuro haa laaɓi. Ko wayi nii meeɗaa kewɗe e Muritani. Yanti heen e balɗe jawtuɗe ɗee, nokkuuji keewɗi e nder leydi ndii toɓaama toɓooli ɓurtuɗi. Ɗum jiidaa e ko njiyaten ñalnde kala e bonanndeeji ile e nder aduna hee. Ɗum ɗoo fof ina goongɗina wiɗtooji annduɓe mbaɗi, kollitooji wonde baylagol ngonka weeyo ina ɓeyda ile. Kono, so en ƴeewii, maa mbiyen wonde ko annduɓe ɓee kaalata koo, ina luurondiri : Heewnoo wiyeede ko baylagol ngonka weeyo maa addu yoorooji, kono baylagol ngonka weeyo maa ɓeydu ile ! Kono tan, annduɓe ko weñcitɓe alluwal ngal, sibu caɗeele ɗee wonaa dow (asamaan e toɓo) ummortoo, alaa, ɗe ummortoo ko les, to leydi, to leɗɗe. Ko kamɓe kaali.
Widto ngoo feeñi ko e jaaynde yaltoore e Engele, wiyeteende Nature, ñalnde 30 ut. Tonngol haala kaa ko hollitde wonde baylagol ngonka weeyo ngol nganndu-ɗaa ɓuri saabaade ɗum ko ɓeydagol gaas karbonik (CO2) e nder weeyo sabu cuurki isinaaji e masinaaji…, maa ustu sokla leɗɗe e ndiyam. Ɗum firti ko maa leɗɗe ustu njaram mumen, sabu ngool ɓeydagol CO2 e nder weeyo. Nii woni, leydi natta moɗde ndiyam toɓooli, no moɗirtunoo nii. Ɗum ɗoon noon riwtaani miijo wiyngo maa toɓooli usto, kono ngo yiɗi hollitde tan ko hay so toɓooli ɗii ustiima ne, ile ko ko njogori ɓeydaade sibu ko ɓuri heewdɗe e ndiyam toɓojam waɗtata ko waamde nde tawnoo leydi moataa ɗum. Nii woni, ile maa ɓeydo fotde 16% e maayirɗe teeminannde wonaande ndee. Ɗum ɗoon noon ko musiiba mawɗo. Ndeke noon, ina gasa winndere waasa ŋakkeede ndiyam e ko fayi arde. Jooni noon, hakkunde bone e musiiba, hay gooto anndaa ko ɓeydagol nguleeki weeyo resani en.
Bookara Aamadu Bah
