Ko ɗum firti ?
Batiriiji ɓurɗi waawde huutoreede hannde ko batiriiji peewniraaɗi ko lolliri « yakoybere », woni ko anndiraa « lithium » he farayseere. Nafoore batiri kadi ine anndaa, so mooftude yakawere (énergie). Jooni noon ine tijjaa batiiriiji peewniraaɗi lamɗamere (sodium) mbaɗta feewneede haa keewa, ɗi lomtoo peewniraaɗi yakoybere ɗii.
Tee, batiriiji lamɗamere jaggiranooɗi no karallaagal ɗiɗmal (ɗi njiɗanooka no feewi) naatanii kankadi waɗtude feewneede haa keewa, nder baylirɗe (isinaaji), sibu feewnooɓe heewɓe nana tafra ɗi geɗe ummoriiɗe e lamɗamere, ngoppi gummoriiɗi e yakoybere, sabu ɓurde famɗude coggu mooftirgol majji yiite, e yowitaare e geɗe garwane ɗe tawetaake so wonaa he huunde e leyɗe winndere ndee.
Lamɗamere ine heewi he faɗo Leydi. Yakoybere saroraaki noon, tee gaggitgol mum ine ɗaɓɓi ndiyam e yakawere haa heewi.
Batiriiji lamɗamere ine njogii ɓure goɗɗe : kañji ɓuri hisde, tee eɗi njuumti hay nder ɓuuɓol mawngol. Caɗeele majji tan, ko lamɗamere ɓuri yakoybere teddude, tee teele (cellules) goodɗe hannde ɗee, ɓuri famɗude ko mooftata yakawere so potii e teele lamɗamere ɗee ñiso. Ɗum noon, e oo sahaa, kañje ɓuri waasde yahdude e dusirɗe yiiteeje, katojinɗe jooɗaade ko juuti kebbitinaaka.
Jehre mawnde adannde ine waawi wonoyde mooftirɗe yiite diiñiiɗe ummoriiɗi e naange e henndu. Nder ɗeen mooftirɗe diiñiiɗe, coggu batiri e njuuteendi nguurndam mum e kisal mum, ɓuri teddeendi mum himmude. Maa ɗi mbaaw kadi gollinde dusirɗe teeru e njogitaaje mbaylaandi, walla dusirɗe pamare.
Bookara Aamadu Bah



