Njelaari

0
455

 

Fulɓe hina keewi wiyde « addi njelaari ko joote ».  So ngol konngol goongɗii, nganndon haa jooni fulɓe/haal pulaar en ko jootaaɓe, haa teeŋti noon e nder laamorgo Muritani, Nuwaasoot. So a yeddii ƴeewtindoro Yili (hakkille) maa e tuma nde won heen ndoƴnata ɓiɓɓe mum en hina payri janngirɗe joɓateeɗe, walla hina njiilanoyoo ɗum en ɗereeji (kaaytaaji) ngam ndaña no njaŋngiri e janngirɗe laamu. Ko ndeen njiyataa almudon pulon hina ndoƴi, hina mbeelnii paalon mum en, hina mbaɗda e otooji adaa e laabi, kala oto dariiɗo kon pirloo ɗum. Won heen ko cukalon mum en ndokkata yo cakko almudon kon, ko ɓuri heewde e safalɓe ɓee ko noon mbaɗata, ɗuum noon hina jogii ko firti ko mawni, sabu hina woppa batte mawɗe e piɗtaali cukalon ɗiɗon kon fof, cakkingel ngel e cakkangel ngel fof. Cakkingel ngel, maa ɗum aawu e fiɗtaandu mum ko kañum e baaba mum ɓuri cakkangel ngel e baaba mum, ede kadi, ko sukaaɓe ɓe ngel nanndaani noon e ɓanndu tan ngel ɓuri heewde yiyde hina njeloo, hina waawi addande ngel yiyrude ɓeen yitere leesɗude. Cakkangel ngel ne, sikke alaa tinat ustaare no feewi, haa ustaare ndee mahoo e fiɗtaandu mum mawnira noon, hina fiɓi ko ɓurangel kañum e hono mum en fof. Yantude heen kadi hina maha fiɗtaandu maggel e yowitaade e woɗɓe, ɗuum hina waawi rewde ngel haa ngel saya e ɗuum, wonta hankadi ko fawaade tan welata ngel.

Sikke alaa cukalel waawaa waasde tinde ustaare e yeeso cukalel dokkatnongel ɗum, walla ngel jibnaaɓe mum ndokkatnoo tawa hina ndaara, tawa kadi hina yiya ɗum en hina toppitaa, hina njolnaa e otooji, hina nawee jaŋngirɗe, walla hina ƴeewanee kaaytaaji tawa kañum en hay kaaytaaji ngalaa nih! Njelaari sukaaɓe ndii fof e haaɓnaade e hersinaade e bonde e innde leñol ngol, ɓuri ɗuum fof hersinaade e bonde ko njelaari mawɓe ndii. Ɓeen neh ko ndeen (nde ɓeya ndoƴata ndee), ndoƴata kañum en ne, keɓa e laabi njooɗoo, sukaaɓe e mawɓe, selluɓe e ñawɓe fof, birtiiɗo ɗum en fuh ndewna ɗum gite haa ɓenna, ko ko ɗamanii tan. So keɓii e so keɓaani fof, kam mbaasii neɗɗaagal mum en. Ngaree kaɓen e njelaari ndidden ndi haa ndi yalta renndo men e leñol men. Laabi kaɓirɗi e njelaari haa doga hina keewi, hina e majji kadi ɓuri weeɓde ko hono Nelaaɗo men tinndaniri en no ardata ɗoo nih :

Nelaaɗo men Muhammadu (MKM) wiyi : « neɗɗo ƴettude Jammbere (suppirde) teenoya yeeya, ɓuri moƴƴude e mum e yelaade/ñaagaade yimɓe, so rokaama walla haɗaama fow »

Abdullaay Yerel Soh

Woppu jaabawol

Winndu yowre maa
Winndu ɗoo innde maa